Phụ nữ nên tầm soát ung thư cổ tử cung từ khi nào và bằng xét nghiệm gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phụ nữ nên bắt đầu tầm soát ung thư cổ tử cung từ 30 tuổi bằng xét nghiệm HPV DNA và lặp lại mỗi 5-10 năm; phụ nữ đang sống với HIV nên bắt đầu sớm hơn, từ 25 tuổi, và lặp lại mỗi 3-5 năm (WHO, 2021b). Một số hướng dẫn khác, như của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF), khuyến nghị bắt đầu từ 21 tuổi bằng xét nghiệm tế bào học (Pap) (USPSTF, 2018). Lịch cụ thể nên được trao đổi với bác sĩ.

Tóm tắt nhanh:

• Ung thư cổ tử cung tiến triển chậm, thường mất 15-20 năm, nên có nhiều cơ hội phát hiện sớm (WHO, 2026).
• WHO ưu tiên xét nghiệm HPV DNA từ 30 tuổi; USPSTF dùng xét nghiệm Pap từ 21 tuổi, rồi có thêm lựa chọn xét nghiệm HPV từ 30 tuổi.
• Đã tiêm vắc-xin HPV vẫn cần tầm soát theo khuyến nghị.

Vì sao tầm soát ung thư cổ tử cung lại quan trọng?

Vì đây là loại ung thư có thể phòng ngừa phần lớn, và có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm, điều trị kịp thời (WHO, 2026). Theo WHO (2026), nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài, dẫn đến tổn thương tiền ung thư, là nguyên nhân của khoảng 95% ca ung thư cổ tử cung. HPV lây qua đường tình dục và rất phổ biến, nhưng phần lớn trường hợp hệ miễn dịch tự loại bỏ virus (WHO, 2026). Xem thêm: sức khỏe tình dục là gì theo WHO.

Điểm then chốt là thời gian. Tế bào bất thường thường mất 15-20 năm để trở thành ung thư; ở phụ nữ có hệ miễn dịch suy yếu, như nhiễm HIV chưa được điều trị, khoảng thời gian này có thể chỉ còn 5-10 năm (WHO, 2026). Tầm soát giúp tìm ra thay đổi từ giai đoạn tiền ung thư.

Tại Việt Nam, ước tính GLOBOCAN 2024 ghi nhận 8.274 ca mắc mới, đứng thứ tư trong các loại ung thư ở nữ giới, và 4.110 ca tử vong (Ervik và cộng sự, 2026). WHO đặt mục tiêu đến năm 2030 có 70% phụ nữ được tầm soát bằng xét nghiệm hiệu năng cao trước 35 tuổi và lần nữa trước 45 tuổi (WHO, 2020).

Phụ nữ nên bắt đầu tầm soát từ bao nhiêu tuổi và lặp lại bao lâu một lần?

Câu trả lời phụ thuộc vào hướng dẫn mà hệ thống y tế nơi bạn khám đang áp dụng. Dưới đây là ba nguồn thường được nhắc tới.

• WHO: theo hướng dẫn tầm soát và điều trị tổn thương tiền ung thư cổ tử cung tái bản năm 2021 (WHO, 2021a), dùng xét nghiệm HPV DNA, bắt đầu từ 30 tuổi, tầm soát định kỳ mỗi 5-10 năm; phụ nữ đang sống với HIV bắt đầu từ 25 tuổi, mỗi 3-5 năm (WHO, 2021b, 2026).
• USPSTF (2018): 21-29 tuổi làm xét nghiệm tế bào học mỗi 3 năm; 30-65 tuổi chọn một trong ba cách: tế bào học mỗi 3 năm, xét nghiệm HPV nguy cơ cao đơn thuần mỗi 5 năm, hoặc xét nghiệm phối hợp (co-testing) mỗi 5 năm (USPSTF, 2018).
• Tại Việt Nam: các địa phương triển khai theo Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát ung thư cổ tử cung của Bộ Y tế (Quyết định 2402/QĐ-BYT ngày 10/6/2019). Ví dụ, kế hoạch năm 2023 của Sở Y tế Bắc Giang hướng đến phụ nữ 21-65 tuổi, ưu tiên nhóm 30-54 tuổi, bằng xét nghiệm tế bào học, VIA hoặc xét nghiệm HPV (Sở Y tế tỉnh Bắc Giang, 2023).

Vì sao các hướng dẫn lại khác nhau?

Các hướng dẫn khác nhau chủ yếu vì cân nhắc khác nhau giữa lợi ích và tác hại, cùng với nguồn lực của từng hệ thống y tế. USPSTF không khuyến nghị xét nghiệm HPV đơn thuần cho phụ nữ 21-29 tuổi vì nhiễm HPV ở người trẻ rất phổ biến nhưng thường thoáng qua và tự khỏi; xét nghiệm quá sớm có thể dẫn đến theo dõi, thủ thuật và điều trị không cần thiết (USPSTF, 2018).

Trong khi đó, WHO viết hướng dẫn cho mọi quốc gia và cho rằng xét nghiệm HPV DNA đơn giản hơn, ngăn được nhiều tổn thương tiền ung thư và ung thư hơn, cứu được nhiều người hơn so với VIA hay tế bào học, đồng thời tiết kiệm chi phí hơn (WHO, 2021b). Khác biệt không có nghĩa một hướng dẫn “sai”; xem thêm vì sao các nhà khoa học hay nói “chưa chắc chắn”. USPSTF cũng đang cập nhật khuyến nghị này (USPSTF, 2018).

Xét nghiệm Pap, xét nghiệm HPV và VIA khác nhau thế nào?

Ba phương pháp này tìm những thứ khác nhau: Pap tìm tế bào bất thường, xét nghiệm HPV tìm virus, còn VIA dựa vào quan sát bằng mắt.

Xét nghiệm tế bào học cổ tử cung (Pap)

Xét nghiệm Pap tìm các tổn thương tiền ung thư, tức những thay đổi tế bào ở cổ tử cung có thể tiến triển thành ung thư nếu không được xử lý (CDC, n.d.).

Xét nghiệm HPV DNA

Xét nghiệm HPV tìm chính loại virus có thể gây biến đổi tế bào cổ tử cung (CDC, n.d.). Xét nghiệm này phát hiện các týp HPV nguy cơ cao, là nguyên nhân của hầu hết ca ung thư cổ tử cung, và cho kết quả khách quan, ít phụ thuộc vào cách đọc của người làm (WHO, 2021b).

Quan sát cổ tử cung với axit axetic (VIA)

Với VIA, nhân viên y tế bôi dung dịch axit axetic lên cổ tử cung rồi quan sát bằng mắt thường hoặc qua máy soi cổ tử cung (WHO, 2026). Vì dựa vào mắt người quan sát, kết quả kém khách quan hơn xét nghiệm HPV DNA (WHO, 2021b).

Đã tiêm vắc-xin HPV có cần tầm soát nữa không?

Có. USPSTF nêu rõ khuyến nghị tầm soát áp dụng bất kể tình trạng tiêm vắc-xin HPV, và người đã tiêm nên tiếp tục tầm soát theo khuyến nghị cho đến khi có thêm bằng chứng (USPSTF, 2018). Hướng dẫn của Ủy ban Tư vấn về Thực hành Tiêm chủng Hoa Kỳ (ACIP) cũng nhắc người tiêm vắc-xin tiếp tục tuân theo hướng dẫn tầm soát (Meites và cộng sự, 2019). Nếu bạn đang phân vân có nên tiêm khi đã lớn tuổi hơn, bài đã ngoài 26 tuổi, tiêm vắc-xin HPV còn có lợi không phân tích kỹ hơn.

Vì sao nhiều người vẫn chần chừ đi tầm soát?

Một lý do thường gặp là thói quen chỉ đi khám khi có triệu chứng. Bài vì sao người Việt vẫn “chờ đau mới đi khám” phân tích hiện tượng này qua Mô hình Niềm tin Sức khỏeMô hình niềm tin sức khỏe (Health Belief Model)Mô hình niềm tin sức khỏe là khung lý thuyết tâm lý học hành vi cho rằng quyết định thực hiện một hành vi phòng ngừa sức khỏe của một người phụ thuộc vào nhận thức của họ về mối đe dọa bệnh tật và lợi ích của hành động can thiệp.Xem giải thích đầy đủ → (Health Belief Model). Với ung thư cổ tử cung, chờ triệu chứng là bất lợi, vì tầm soát vốn dành cho người đang khỏe.

Ngược lại, nếu bạn có các dấu hiệu như ra máu bất thường giữa kỳ kinh, sau mãn kinh hoặc sau quan hệ tình dục; khí hư tăng hoặc có mùi hôi; đau lưng, chân hoặc vùng chậu kéo dài (WHO, 2026), hãy đi khám sớm, không chờ đến lịch tầm soát. Khi tìm hiểu trên mạng, hãy xem cách nhận biết thông tin khoa học đáng tin.

Tầm soát ung thư cổ tử cung là một phần trong chuyên đề Bản lĩnh dịu dàng của Dy Khoa Blog nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10. Bạn cũng có thể đọc thêm bài phụ nữ nên bắt đầu tầm soát ung thư vú từ bao nhiêu tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Tự lấy mẫu xét nghiệm HPV có đáng tin không?

Theo WHO, mẫu tự lấy để xét nghiệm HPV tin cậy tương đương mẫu do nhân viên y tế lấy (WHO, 2026). WHO cũng lưu ý người tự lấy mẫu cần được hướng dẫn và hỗ trợ đầy đủ (WHO, 2021b).

Đang sống với HIV thì tầm soát thế nào?

WHO khuyến nghị bắt đầu từ 25 tuổi, dùng xét nghiệm HPV DNA kèm phân loại, lặp lại mỗi 3-5 năm (WHO, 2021b). Phụ nữ sống với HIV có nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung cao gấp sáu lần so với phụ nữ không nhiễm HIV (WHO, 2026).

Trên 65 tuổi có cần tầm soát nữa không?

USPSTF không khuyến nghị tầm soát cho phụ nữ trên 65 tuổi nếu đã tầm soát đầy đủ trước đó và không thuộc nhóm nguy cơ cao (USPSTF, 2018). Nếu chưa từng tầm soát, hãy hỏi bác sĩ.

Điều gì nên nhớ?

Tầm soát ung thư cổ tử cung có lẽ hiệu quả nhất khi được làm đều đặn, trước khi có triệu chứng. Mốc của WHO là từ 30 tuổi với xét nghiệm HPV DNA, mỗi 5-10 năm; một số hướng dẫn bắt đầu từ 21 tuổi bằng xét nghiệm Pap. Đã tiêm vắc-xin HPV vẫn nên tầm soát, và lịch cụ thể nên chọn cùng bác sĩ.

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tổng quát, không thay thế tư vấn y khoa cá nhân.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là hoạt động trao đổi thông tin khoa học giữa các nhà khoa học, nhà truyền thông và công chúng, nhằm tạo ra nhận thức, sự quan tâm, ý kiến và hiểu biết về khoa học.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là quá trình tương tác và đối thoại hai chiều giữa các nhà nghiên cứu và công chúng, tạo ra lợi ích song phương và nâng cao chất lượng khoa học.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].