Vì sao phụ nữ dễ gặp rối loạn lo âu hơn nam giới?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), rối loạn lo âu là nhóm rối loạn tâm thần phổ biến nhất thế giới, ảnh hưởng khoảng 470 triệu người năm 2023, và phụ nữ mắc nhiều hơn nam giới (WHO, 2026a). Phân tích dữ liệu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu cho thấy tỷ lệ mắc ở phụ nữ cao gấp khoảng 1,66 lần nam giới (Javaid và cộng sự, 2023). Nguyên nhân chưa được hiểu đầy đủ, nhiều khả năng là sự kết hợp của yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội.

Tóm tắt nhanh:

• Rối loạn lo âu khác lo lắng thông thường ở mức độ, thời gian và ảnh hưởng đến cuộc sống.
• Phụ nữ mắc nhiều hơn, nhưng không có một nguyên nhân duy nhất giải thích khoảng cách này.
• Bạo lực và trải nghiệm bất lợi là yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận, trong khi khoảng 1/3 phụ nữ trên thế giới từng bị bạo lực.
• Rối loạn lo âu điều trị được, nhưng chỉ khoảng 1/4 người cần điều trị nhận được bất kỳ hỗ trợ nào.

Rối loạn lo âu khác lo lắng thông thường thế nào?

Lo lắng là cảm xúc bình thường; rối loạn lo âu là khi nỗi sợ hãi hoặc lo lắng quá mức, khó kiểm soát và ảnh hưởng đến sinh hoạt. WHO mô tả người bệnh có thể căng thẳng cơ thể, khó tập trung, dễ cáu gắt, rối loạn giấc ngủ và hồi hộp, tim đập nhanh. Triệu chứng thường khởi phát từ thời thơ ấu hoặc tuổi vị thành niên (WHO, 2026a).

Phụ nữ mắc rối loạn lo âu nhiều hơn nam giới đến mức nào?

Khoảng cách này khá rõ trong dữ liệu toàn cầu. Javaid và cộng sự (2023) phân tích dữ liệu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu tại 204 quốc gia và vùng lãnh thổ giai đoạn 1990-2019, ước tính khoảng 4,05% dân số thế giới, tức khoảng 301 triệu người, mắc rối loạn lo âu năm 2019. Tỷ lệ ở phụ nữ là khoảng 4.862 trên 100.000 người, so với 2.933 trên 100.000 ở nam giới, tức cao gấp khoảng 1,66 lần.

Khoảng cách này còn lộ rõ hơn trong khủng hoảng. Năm đầu đại dịch COVID-19, tỷ lệ lo âu và trầm cảm toàn cầu tăng 25%, và WHO cho biết phụ nữ chịu ảnh hưởng nặng nề hơn nam giới (WHO, 2022).

Yếu tố sinh học có vai trò gì?

Có vai trò, nhưng không giải thích được tất cả. Tổng quan hệ thốngTổng quan hệ thống (Systematic review)Tổng quan hệ thống là loại nghiên cứu cố gắng thu thập toàn bộ bằng chứng thực nghiệm đáp ứng các tiêu chí định trước để trả lời một câu hỏi cụ thể, bằng phương pháp tường minh, có hệ thống và nhằm giảm thiên lệch.Xem giải thích đầy đủ → của Farhane-Medina và cộng sự (2022) gồm 44 nghiên cứu công bố từ 2008 đến 2021 cho thấy các nghiên cứu sinh học chỉ ra những khác biệt về cấu trúc não, di truyền và sự dao động của hormone sinh dục. Đây là những hướng giải thích đang được nghiên cứu, chưa phải câu trả lời cuối cùng, điều thường gặp trong khoa học như bài vì sao các nhà khoa học hay nói “chưa chắc chắn” đã phân tích.

Một hạn chế lớn được nhóm tác giả nêu ra là yếu tố sinh học và yếu tố tâm lý xã hội hiếm khi được nghiên cứu cùng nhau (Farhane-Medina và cộng sự, 2022). Khoảng trống này nhắc lại một vấn đề lâu dài của y học, được phân tích trong bài vì sao nhiều nghiên cứu y học từng “bỏ quên” phụ nữ. Với các giai đoạn hormone thay đổi mạnh như sau sinh, bạn có thể đọc thêm bài trầm cảm sau sinh khác “baby blues” thế nào.

Yếu tố tâm lý và xã hội thì sao?

Đây là phần quan trọng không kém. Trong tổng quan của Farhane-Medina và cộng sự (2022), các đặc điểm gắn với vai trò giới truyền thống “nữ tính” có liên quan đến nguy cơ lo âu cao hơn, trong khi các đặc điểm “nam tính” có vẻ đóng vai trò bảo vệ. Điều này gợi ý rằng cách xã hội kỳ vọng ở mỗi giới, chứ không chỉ cơ thể, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.

Trải nghiệm sống cũng là yếu tố nguy cơ. WHO cho biết người từng bị bạo hành, mất mát nặng nề hoặc trải qua biến cố bất lợi có khả năng mắc rối loạn lo âu cao hơn (WHO, 2026a). Trong khi đó, khoảng 1/3 phụ nữ trên thế giới (31,6%) từng bị bạo lực thể chất và/hoặc tình dục từ bạn đời, hoặc bạo lực tình dục từ người không phải bạn đời; bạo lực này có thể dẫn đến trầm cảm, rối loạn căng thẳng sau sang chấnRối loạn căng thẳng sau sang chấn (Post-traumatic stress disorder)Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) là rối loạn sức khỏe tâm thần phát sinh sau khi trải qua hoặc chứng kiến sự kiện đau thương, gây tái hiện ký ức và hoảng sợ kéo dài.Xem giải thích đầy đủ → và rối loạn lo âu (WHO, 2026b).

Áp lực hằng ngày cũng đáng được nhìn nhận, chẳng hạn gánh nặng tinh thần (mental load) của việc lo toan gia đình. Môi trường số với dòng tin tiêu cực liên tục cũng có thể khiến lo lắng nặng thêm; bài doomscrolling là gì phân tích hiện tượng này.

Nam giới ít lo âu hơn có nghĩa là họ ít gặp vấn đề hơn?

Không hẳn. Farhane-Medina và cộng sự (2022) ghi nhận phụ nữ có xu hướng mắc kèm các vấn đề “hướng nội” như trầm cảm, còn nam giới có xu hướng mắc kèm các vấn đề “hướng ngoại” như lạm dụng chất. Nói cách khác, căng thẳng tâm lý có thể biểu hiện khác nhau giữa hai giới, và không nên vội kết luận nam giới “vững vàng hơn”.

Khi nào nên tìm hỗ trợ và điều trị gồm những gì?

Nên tìm hỗ trợ khi lo âu kéo dài, khó kiểm soát và ảnh hưởng đến học tập, công việc hay các mối quan hệ. Theo WHO, can thiệp tâm lý là phương pháp điều trị thiết yếu, trong đó các liệu pháp dựa trên nguyên lý nhận thức hành vi (CBT) có nhiều bằng chứng nhất. Thuốc chống trầm cảm như nhóm SSRI cũng có thể hữu ích, còn nhóm benzodiazepine nhìn chung không được khuyến nghị do nguy cơ lệ thuộc. Đáng tiếc, chỉ khoảng 1/4 người cần điều trị (27,6%) nhận được bất kỳ điều trị nào (WHO, 2026a).

WHO cũng gợi ý một số việc tự chăm sóc: hạn chế rượu, tránh chất cấm, vận động đều đặn dù chỉ là đi bộ ngắn, ăn ngủ điều độ, tập thư giãn và chánh niệm (WHO, 2026a). Nếu định dùng ứng dụng hỗ trợ tâm lý, hãy đọc bài ứng dụng sức khỏe tâm thần: hiệu quả hay marketing trước khi lựa chọn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên tự mua thuốc an thần để giảm lo âu?

Không nên. WHO cho biết nhóm benzodiazepine nhìn chung không được khuyến nghị vì nguy cơ lệ thuộc và hiệu quả lâu dài hạn chế (WHO, 2026a). Mọi thuốc điều trị lo âu cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi.

Lo âu có thể bắt đầu từ khi nào?

Triệu chứng thường khởi phát từ thời thơ ấu hoặc tuổi vị thành niên (WHO, 2026a), nên nhận diện sớm ở lứa tuổi học sinh rất có ý nghĩa.

Rối loạn lo âu có chữa được không?

Có những phương pháp điều trị hiệu quả, chủ yếu là trị liệu tâm lý, có thể kết hợp thuốc khi cần (WHO, 2026a). Điều quan trọng là tìm đến hỗ trợ chuyên môn thay vì cố chịu đựng một mình.

Điều gì nên nhớ?

Phụ nữ mắc rối loạn lo âu nhiều hơn nam giới, nhưng đó không phải vì phụ nữ “yếu đuối” hay “hay nghĩ”. Khoa học hiện nay nghiêng về cách giải thích kết hợp: yếu tố sinh học, kỳ vọng về vai trò giới và những trải nghiệm như bạo lực, áp lực chăm sóc. Nếu lo âu đang làm cuộc sống của bạn chật hẹp lại, hãy tìm đến chuyên gia; điều trị có hiệu quả. Bài viết thuộc chuyên đề Bản lĩnh dịu dàng của Dy Khoa Blog nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là hoạt động trao đổi thông tin khoa học giữa các nhà khoa học, nhà truyền thông và công chúng, nhằm tạo ra nhận thức, sự quan tâm, ý kiến và hiểu biết về khoa học.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là quá trình tương tác và đối thoại hai chiều giữa các nhà nghiên cứu và công chúng, tạo ra lợi ích song phương và nâng cao chất lượng khoa học.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].