Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 có từ đâu và khác gì ngày 8/3?

Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 bắt nguồn từ ngày thành lập Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam, tiền thân của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, vào ngày 20/10/1930. Ngày 8/3 là Ngày Quốc tế Phụ nữ, có gốc từ phong trào lao động ở Bắc Mỹ và châu Âu đầu thế kỷ 20 và được Liên Hợp Quốc chính thức công nhận năm 1977. Một ngày mang dấu ấn lịch sử dân tộc, một ngày mang tinh thần quyền phụ nữ toàn cầu, và với tôi, điều đáng bàn hơn ngày tháng là cách chúng ta tôn vinh.

Tóm tắt nhanh:

• 20/10 gắn với ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam năm 1930; 8/3 là ngày quốc tế được Liên Hợp Quốc công nhận năm 1977.
• Dịu dàng và bản lĩnh không phải hai đầu đối lập, mà là hai phẩm chất có thể cùng tồn tại.
• Tôn vinh phụ nữ ý nghĩa hơn khi đi kèm ghi nhận năng lực và chia sẻ việc nhà không lương.

Vì sao mỗi dịp 20/10 tôi lại thấy băn khoăn?

Vì tôi thấy ngày này đôi khi bị thu gọn lại thành hoa, quà và vài lời chúc quen thuộc. Những lời chúc “luôn xinh đẹp, đảm đang” rất quen thuộc và phần lớn xuất phát từ thiện ý. Trên mạng xã hội, lời chúc đôi khi còn trở thành một phần của màn trình diễn bản ngã hơn là sự quan tâm thật. Nhưng càng làm nghề truyền thông lâu, tôi càng để ý rằng cách ta chúc cũng là cách ta đóng khung một người. Như lý thuyết khung hóa gợi ý, điều ta chọn nhấn mạnh sẽ định hình điều người nghe ghi nhớ.

Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 bắt nguồn từ đâu?

Ngày 20/10 là ngày thành lập tổ chức của phụ nữ Việt Nam năm 1930. Theo báo Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 1927 nhiều tổ chức quần chúng đã hình thành và thu hút đông đảo phụ nữ tham gia. Cương lĩnh đầu tiên của Đảng ghi nguyên tắc “Nam nữ bình quyền”, và Đảng chủ trương lập một tổ chức riêng cho phụ nữ (Thanh Tâm, 2022).

Ngày 20/10/1930, Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam, nay là Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, chính thức được thành lập. Sau đó, Đảng chọn ngày 20/10 hằng năm làm ngày truyền thống của phụ nữ Việt Nam (Trang Vũ, 2025; Thanh Tâm, 2022). Tính đến năm 2026, đây là lần kỷ niệm thứ 96 kể từ ngày thành lập Hội.

Điều tôi thấy đáng nhớ là ngày 20/10 ra đời từ một tổ chức của những người phụ nữ hành động, chứ không chỉ để họ được chăm chút.

Ngày 8/3 khác gì ngày 20/10?

Khác biệt lớn nhất nằm ở phạm vi và nguồn gốc: 8/3 là ngày quốc tế gắn với quyền phụ nữ, còn 20/10 là ngày của Việt Nam gắn với lịch sử dân tộc. Theo Liên Hợp Quốc, Ngày Quốc tế Phụ nữ xuất hiện từ hoạt động của phong trào lao động ở Bắc Mỹ và châu Âu vào khoảng đầu thế kỷ 20. Mốc 8/3 gắn với phong trào phụ nữ trong Cách mạng Nga năm 1917, và ngày này được Liên Hợp Quốc chính thức công nhận năm 1977 (United Nations, n.d.).

Có một chi tiết thú vị trong Nghị quyết 32/142 mà Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua ngày 16/12/1977: văn bản mời các quốc gia chọn “bất kỳ ngày nào trong năm” làm Ngày Liên Hợp Quốc vì Quyền Phụ nữ và Hòa bình Quốc tế, phù hợp với truyền thống lịch sử và tập quán của mỗi nước (United Nations General Assembly, 1977). Vì vậy, việc Việt Nam có một ngày riêng bên cạnh 8/3 không hề lạ.

Vì sao tôi tin “dịu dàng” và “bản lĩnh” không đối lập?

Vì khoa học về nhận thức xã hội cho thấy hai phẩm chất này nằm trên hai trục riêng biệt. Mô hình nội dung khuôn mẫu (stereotype content model) của nhà tâm lý học Susan Fiske xác định hai chiều cốt lõi khi con người đánh giá người khác: sự ấm áp, gồm đáng tin và thân thiện, và năng lực, gồm khả năng và sự quyết đoán. Hai chiều này được đo lường ổn định qua nhiều phương pháp và nhiều nền văn hóa (Fiske, 2018).

Từ đó, tôi hiểu rằng một người hoàn toàn có thể vừa ấm áp vừa giỏi giang. Khi xã hội chỉ khen phụ nữ ở chiều “dịu dàng” mà bỏ quên chiều “năng lực”, ta vô tình cắt đôi một con người. “Bản lĩnh dịu dàng”, với tôi, là lời nhắc rằng cả hai đều xứng đáng được ghi nhận.

Tôn vinh phụ nữ thế nào để vượt qua lời chúc “xinh đẹp, đảm đang”?

Theo tôi, cách tôn vinh thiết thực nhất là ghi nhận năng lực và cùng gánh phần việc không lương. Lý do nằm ở số liệu. Báo cáo năm 2018 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho biết phụ nữ đảm nhận 76,2% tổng số giờ chăm sóc không được trả công trên thế giới, gấp hơn ba lần nam giới. Dữ liệu từ 64 quốc gia cho thấy mỗi ngày có 16,4 tỷ giờ dành cho công việc này; toàn bộ công việc chăm sóc không lương có giá trị tương đương 9% GDP toàn cầu nếu tính theo lương tối thiểu (ILO, 2018).

Ở Việt Nam, Điều tra quốc gia về sử dụng thời gian năm 2022 do Ngân hàng Thế giới phối hợp với Tổng cục Thống kê thực hiện cho thấy mỗi ngày phụ nữ dành 3 giờ làm việc nhà, so với 1 giờ 42 phút ở nam giới. Có 45% phụ nữ tham gia chăm sóc thành viên gia đình, so với 24% nam giới, và gần 1/3 phụ nữ không có thời gian giải trí trong ngày (dẫn theo Minh Huyền, 2023).

Đặt cạnh những con số ấy, lời khen “đảm đang” bỗng có thêm một lớp nghĩa. Nó có thể là lời ghi nhận chân thành, nhưng cũng có thể vô tình củng cố việc mặc định phụ nữ phải gánh phần lớn việc nhà. Phần việc vô hình ấy còn kéo theo gánh nặng tinh thần (mental load), thứ hiếm khi được nhìn thấy trong những bó hoa.

Có thể mừng 20/10 thế nào cho thiết thực hơn?

Hoa và lời cảm ơn chưa bao giờ thừa. Nhưng theo tôi, có thể thêm vài điều cụ thể hơn:

• Khen một đồng nghiệp nữ bằng một thành tích cụ thể của người ấy, thay vì chỉ khen ngoại hình.
• Nhận về mình một phần việc nhà thường xuyên, không chỉ “giúp” trong một ngày.
• Khi làm truyền thông, mời phụ nữ lên tiếng với vai trò chuyên gia. Bài vì sao phụ nữ ít xuất hiện với vai trò chuyên gia trên báo chí cho thấy khoảng trống này rõ hơn.
• Nếu làm thương hiệu, hãy để lời chúc 20/10 khớp với hành động thật của doanh nghiệp, đúng tinh thần tính chân thực thương hiệu.

Chuyên đề “Bản lĩnh dịu dàng” có những gì?

Để ngày 20/10 năm nay có thêm chiều sâu, tôi cùng Dy Khoa Blog thực hiện chuyên đề Bản lĩnh dịu dàng, gồm các bài viết dựa trên bằng chứng và một số công cụ tương tác, chia theo năm mảng:

• Sức khỏe chủ động: tầm soát ung thư cổ tử cung, tiêm vắc-xin HPV sau 26 tuổi, tầm soát ung thư vú, tiền mãn kinh và mãn kinh.
• Tâm trí và những gánh nặng vô hình: trầm cảm sau sinh, gánh nặng tinh thần (mental load).
• Phụ nữ, khoa học và truyền thông: chuyên gia nữ trên báo chí, phụ nữ trong nghiên cứu khoa học, vì sao nghiên cứu y học từng “bỏ quên” phụ nữ.
• Marcom tử tế: quảng cáo 20/10 không định kiến giới, femvertising, “thuế hồng” có thật không.
• Nghề nghiệp và những chuyến đi: phụ nữ trong ngành du lịch.

Câu hỏi thường gặp

Ngày 20/10 là ngày gì?

Đó là Ngày Phụ nữ Việt Nam, đồng thời là ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (tiền thân là Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam) vào năm 1930 (Trang Vũ, 2025).

Ngày 8/3 có phải do Liên Hợp Quốc đặt ra không?

Không. Ngày này bắt nguồn từ phong trào lao động ở Bắc Mỹ và châu Âu đầu thế kỷ 20, sau đó được Liên Hợp Quốc chính thức công nhận năm 1977 (United Nations, n.d.).

Chúc 20/10 thế nào cho tinh tế?

Một gợi ý đơn giản: lời chúc thường chạm hơn khi nhắc tới một điều cụ thể người ấy đã làm được, thay vì chỉ khen ngoại hình.

Điều gì nên nhớ?

Ngày 20/10 và ngày 8/3 có nguồn gốc khác nhau, nhưng cùng hướng tới sự công nhận dành cho phụ nữ. Tôi tin rằng tôn vinh phụ nữ không cần chọn giữa dịu dàng và bản lĩnh. Điều ta có thể làm ngay là khen năng lực cụ thể, cùng gánh phần việc không lương, và để những lời chúc đi cùng hành động suốt cả năm, không chỉ trong một ngày.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này viết dựa trên quan điểm của người viết, là Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là hoạt động trao đổi thông tin khoa học giữa các nhà khoa học, nhà truyền thông và công chúng, nhằm tạo ra nhận thức, sự quan tâm, ý kiến và hiểu biết về khoa học.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là quá trình tương tác và đối thoại hai chiều giữa các nhà nghiên cứu và công chúng, tạo ra lợi ích song phương và nâng cao chất lượng khoa học.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].