Đã ngoài 26 tuổi, tiêm vắc-xin HPV còn có lợi không?

Có thể có, nhưng lợi ích thường thấp hơn so với tiêm ở tuổi thiếu niên. Vắc-xin HPV phòng ngừa nhiễm mới chứ không điều trị nhiễm HPV sẵn có, trong khi nhiều người trưởng thành đã từng tiếp xúc với virus (CDC, n.d.). Vì vậy, với người 27-45 tuổi, Ủy ban Tư vấn về Thực hành Tiêm chủng Hoa Kỳ (ACIP) không khuyến nghị tiêm đại trà mà khuyến nghị quyết định dựa trên trao đổi giữa người tiêm và bác sĩ (Meites và cộng sự, 2019).

Tóm tắt nhanh:

• WHO ưu tiên tiêm vắc-xin HPV cho trẻ em gái 9-14 tuổi, trước khi bắt đầu quan hệ tình dục (WHO, 2022b).
• Ở phụ nữ khoảng 25-45 tuổi, hiệu quả phòng tổn thương tiền ung thư nhỏ hơn và kém chắc chắn hơn so với người trẻ (Arbyn và cộng sự, 2018).
• Người có bạn tình mới có thể được lợi nhiều hơn; người trong quan hệ một vợ một chồng lâu dài ít có khả năng nhiễm HPV mới (Meites và cộng sự, 2019).
• Dù tiêm hay không, phụ nữ vẫn cần tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ.

Vì sao vắc-xin HPV được ưu tiên cho trẻ em gái?

Vì vắc-xin phát huy tốt nhất khi được tiêm trước lần tiếp xúc đầu tiên với HPV. Theo WHO, nhóm đích chính của tiêm chủng HPV là trẻ em gái 9-14 tuổi, trước khi bắt đầu hoạt động tình dục; tiêm cho nhóm thứ cấp như trẻ trai và nữ lớn tuổi hơn được khuyến nghị khi khả thi và đủ nguồn lực (WHO, 2022b). HPV lây qua đường tình dục, và hầu hết người có quan hệ tình dục sẽ nhiễm HPV vào một thời điểm nào đó, thường không có triệu chứng (WHO, 2026).

Các thử nghiệm ghi nhận hiệu quả cao ở những người chưa nhiễm HPV với mọi loại vắc-xin đã được cấp phép (WHO, 2022a). Đó là lý do ACIP khuyến nghị tiêm thường quy ở tuổi 11-12, có thể bắt đầu từ 9 tuổi, và tiêm bù cho mọi người đến hết 26 tuổi nếu chưa tiêm đủ (Meites và cộng sự, 2019).

Tại Việt Nam, theo Thông tư 13/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, bệnh do HPV được đưa vào danh mục bệnh phải tiêm chủng bắt buộc từ ngày 1/7/2026 (Báo Lào Cai, 2026). Trẻ em gái từ 9 đến dưới 15 tuổi thuộc đối tượng của Chương trình Tiêm chủng mở rộng, với giai đoạn đầu ưu tiên các tỉnh miền núi, vùng khó khăn (Báo Đầu tư, 2026).

Sau 26 tuổi, vắc-xin HPV còn hiệu quả đến đâu?

Vẫn có tác dụng bảo vệ, nhưng mức độ thấp hơn và bằng chứng kém chắc chắn hơn. Tổng quan hệ thốngTổng quan hệ thống (Systematic review)Tổng quan hệ thống là loại nghiên cứu cố gắng thu thập toàn bộ bằng chứng thực nghiệm đáp ứng các tiêu chí định trước để trả lời một câu hỏi cụ thể, bằng phương pháp tường minh, có hệ thống và nhằm giảm thiên lệch.Xem giải thích đầy đủ → Cochrane của Arbyn và cộng sự (2018) kết luận với mức độ chắc chắn cao rằng vắc-xin HPV bảo vệ trẻ em gái và phụ nữ trẻ 15-26 tuổi khỏi tổn thương tiền ung thư cổ tử cung. Với phụ nữ 25-45 tuổi, tác dụng lên tổn thương tiền ung thư nhỏ hơn, có thể do họ đã tiếp xúc HPV từ trước; với tổn thương tiền ung thư nói chung (do mọi týp HPV), nguy cơ có lẽ tương đương giữa nhóm tiêm và không tiêm, ở mức chắc chắn trung bình (Arbyn và cộng sự, 2018).

Báo cáo của ACIP minh họa rõ khoảng cách này. Trong thử nghiệm vắc-xin 4 týp ở phụ nữ 24-45 tuổi, làm cơ sở để mở rộng chỉ định vắc-xin 9 týp đến 45 tuổi tại Hoa Kỳ, hiệu quả theo phân tích tuân thủ đề cương (per-protocol) là 88,7%, nhưng theo phân tích ý định điều trị (intention-to-treat) chỉ còn 47,2%; kết cục được đo là nhiễm HPV kéo dài và một số tổn thương liên quan đến các týp 6, 11, 16, 18 (Meites và cộng sự, 2019). Nói đơn giản, hiệu quả cao ở người đáp ứng các điều kiện chặt chẽ của nghiên cứu, nhưng thấp hơn nhiều khi tính trên toàn bộ người tham gia.

ACIP cũng nhận định lợi ích y tế công cộng của việc tiêm cho nhóm 27-45 tuổi là tối thiểu, dù một số người chưa tiêm đủ vẫn có thể hưởng lợi (Meites và cộng sự, 2019). “Tối thiểu ở cấp cộng đồng” không đồng nghĩa với “vô ích cho mọi cá nhân”. Bài vì sao các nhà khoa học hay nói “chưa chắc chắn” giải thích vì sao những kết luận như vậy thường được diễn đạt thận trọng.

Ai ngoài 26 tuổi có thể được lợi nhiều hơn khi tiêm?

Người có khả năng tiếp xúc với HPV mới trong tương lai. ACIP nêu một số điểm để bác sĩ và người tiêm cùng cân nhắc (Meites và cộng sự, 2019):

• Ở bất kỳ độ tuổi nào, có bạn tình mới là một yếu tố nguy cơ nhiễm HPV mới.
• Người đang trong quan hệ một vợ một chồng lâu dài, chung thủy hai phía ít có khả năng nhiễm HPV mới.
• Phần lớn người trưởng thành có quan hệ tình dục đã từng tiếp xúc với HPV (CDC, n.d.).
• Không cần làm xét nghiệm Pap hay HPV trước khi tiêm để quyết định có nên tiêm hay không.

Với người suy giảm miễn dịch, kể cả người sống với HIV, WHO khuyến nghị tối thiểu hai liều và khi có thể là ba liều (WHO, 2022b). Phụ nữ sống với HIV có nguy cơ ung thư cổ tử cung cao gấp sáu lần so với phụ nữ không nhiễm HIV (WHO, 2026). Nhóm này nên trao đổi kỹ với bác sĩ điều trị.

Cần tiêm mấy mũi nếu đã ngoài 26 tuổi?

Các hướng dẫn chưa hoàn toàn giống nhau, nên lịch cụ thể cần theo bác sĩ và sản phẩm vắc-xin. WHO khuyến nghị phụ nữ trên 21 tuổi tiêm hai liều cách nhau 6 tháng (WHO, 2022b). Trong khi đó, CDC Hoa Kỳ khuyến nghị ba liều (0, 1-2 và 6 tháng) cho người bắt đầu tiêm từ 15 đến 26 tuổi và người suy giảm miễn dịch (CDC, n.d.). Lịch tiêm theo nhãn của từng nhà sản xuất cũng khác nhau theo độ tuổi (WHO, 2022a). Trên thế giới, các vắc-xin HPV được cấp phép sử dụng đến 26 hoặc 45 tuổi tùy sản phẩm (WHO, 2022a); tại Hoa Kỳ, vắc-xin HPV không được cấp phép cho người trên 45 tuổi (Meites và cộng sự, 2019).

Tiêm vắc-xin rồi có cần tầm soát ung thư cổ tử cung nữa không?

Có. USPSTF khuyến nghị người đã tiêm vắc-xin HPV tiếp tục tầm soát như khuyến nghị (USPSTF, 2018), và ACIP cũng nhắc người tiêm tuân theo hướng dẫn tầm soát (Meites và cộng sự, 2019). Vắc-xin không điều trị nhiễm HPV đã có (CDC, n.d.), nên tầm soát vẫn giữ vai trò riêng. Bài phụ nữ nên tầm soát ung thư cổ tử cung từ khi nào và bằng xét nghiệm gì trình bày mốc tuổi và các loại xét nghiệm. Nếu bạn hay trì hoãn việc đi khám khi chưa thấy gì bất thường, bài vì sao người Việt vẫn “chờ đau mới đi khám” có thể gợi vài suy nghĩ.

Bài viết thuộc chuyên đề Bản lĩnh dịu dàng của Dy Khoa Blog nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10. Khi đọc thông tin về vắc-xin trên mạng, bạn có thể tham khảo thêm bài vì sao tin giả sức khỏe lan nhanh trên mạng xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Đã nhiễm HPV thì tiêm vắc-xin có chữa được không?

Không. Vắc-xin HPV ngăn nhiễm mới nhưng không điều trị nhiễm HPV hay bệnh do HPV đang có (CDC, n.d.). ACIP cũng không khuyến nghị xét nghiệm Pap hay HPV trước khi tiêm để quyết định có nên tiêm (Meites và cộng sự, 2019).

Đang mang thai có tiêm được không?

CDC không khuyến nghị tiêm vắc-xin HPV trong thai kỳ. Nếu phát hiện có thai sau khi đã bắt đầu tiêm, các liều còn lại được hoãn đến sau sinh (CDC, n.d.).

Vắc-xin HPV có an toàn không?

Tổng quan Cochrane ghi nhận nguy cơ biến cố bất lợi nghiêm trọng tương đương giữa nhóm tiêm vắc-xin HPV và nhóm đối chứng, ở mức chắc chắn cao (Arbyn và cộng sự, 2018).

Ngoài 45 tuổi có nên tiêm không?

Tại Hoa Kỳ, vắc-xin HPV không được cấp phép cho người trên 45 tuổi (Meites và cộng sự, 2019). Nếu đã ngoài 45 tuổi, hãy trao đổi với bác sĩ và tiếp tục tầm soát theo khuyến nghị.

Điều gì nên nhớ?

Ngoài 26 tuổi, tiêm vắc-xin HPV vẫn có thể mang lại lợi ích cho một số người, nhất là người chưa tiêm đủ và có khả năng tiếp xúc HPV mới, nhưng lợi ích trung bình thấp hơn so với tiêm sớm. Đây là quyết định cá nhân nên đưa ra cùng bác sĩ. Dù chọn thế nào, tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ vẫn là việc không nên bỏ qua.

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tổng quát, không thay thế tư vấn y khoa cá nhân.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là hoạt động trao đổi thông tin khoa học giữa các nhà khoa học, nhà truyền thông và công chúng, nhằm tạo ra nhận thức, sự quan tâm, ý kiến và hiểu biết về khoa học.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là quá trình tương tác và đối thoại hai chiều giữa các nhà nghiên cứu và công chúng, tạo ra lợi ích song phương và nâng cao chất lượng khoa học.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].