Phụ nữ sau mãn kinh nên đo mật độ xương khi nào?

Theo khuyến nghị năm 2025 của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF), phụ nữ từ 65 tuổi trở lên nên được tầm soát loãng xương, còn phụ nữ đã mãn kinh nhưng chưa đến 65 tuổi nên đo mật độ xương sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ và kết quả đánh giá cho thấy nguy cơ gãy xương tăng (USPSTF, 2025). Phương pháp được dùng phổ biến nhất là đo hấp thụ tia X năng lượng kép (DXA) tại khớp háng hoặc cột sống thắt lưng.

Tóm tắt nhanh:

• Loãng xương thường được gọi là bệnh “im lặng” vì hay không có triệu chứng cho đến khi gãy xương (NIAMS, n.d.).
• Từ 65 tuổi: nên chủ động đo mật độ xương, kể cả khi chưa từng đau hay gãy xương.
• Đã mãn kinh, dưới 65 tuổi: đánh giá yếu tố nguy cơ trước, nếu nguy cơ tăng thì đo DXA.

Vì sao phụ nữ sau mãn kinh cần quan tâm đến loãng xương?

Vì nồng độ estrogen thấp sau mãn kinh là một yếu tố nguy cơ của loãng xương, trong khi bệnh thường diễn tiến âm thầm. Viện Quốc gia về Viêm khớp, Bệnh cơ xương và Da Hoa Kỳ (NIAMS) mô tả loãng xương là tình trạng mật độ và khối lượng xương giảm, hoặc cấu trúc và độ chắc của xương thay đổi, khiến xương dễ gãy, hay gặp nhất ở háng, cột sống và cổ tay. Yếu tố nguy cơ còn gồm tuổi cao, khung xương nhỏ, tiền sử gia đình, thiếu canxi hoặc vitamin D, ít vận động, hút thuốc và uống nhiều rượu (NIAMS, n.d.).

Quỹ Loãng xương Quốc tế (IOF) cho biết khoảng 1/3 phụ nữ và 1/5 nam giới trên 50 tuổi sẽ bị gãy xương do loãng xương trong phần đời còn lại; phụ nữ từng gãy xương hông có tỷ lệ tử vong cao hơn 10-20% so với mức dự kiến ở cùng độ tuổi (IOF, n.d.). USPSTF ghi nhận chỉ 40-60% người gãy xương hông lấy lại được khả năng đi lại và sinh hoạt như trước (USPSTF, 2025).

Tại Việt Nam, một nghiên cứu cắt ngang trên 1.227 người ở TP.HCM ghi nhận tỷ lệ loãng xương ở cổ xương đùi của phụ nữ sau mãn kinh là 29% khi dùng thang tham chiếu xây dựng từ người Việt, và 44% khi dùng thang tham chiếu mặc định của máy đo (dựa trên dữ liệu người da trắng ở Mỹ) (Ho-Pham và cộng sự, 2011).

Khuyến nghị đo mật độ xương hiện nay là gì?

Khuyến nghị chia theo hai nhóm, áp dụng cho người chưa được chẩn đoán loãng xương và chưa từng gãy xương do chấn thương nhẹ.

Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên

USPSTF khuyến nghị tầm soát loãng xương cho mọi phụ nữ từ 65 tuổi, xếp mức B, nghĩa là có lợi ích ròng ở mức vừa phải với độ chắc chắn vừa phải (USPSTF, 2025). Một bài tư vấn trên VnExpress, dẫn lời kỹ thuật viên Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cũng khuyên nhóm này đo định kỳ dù chưa đau hay gãy xương (Mỹ Ý, 2026).

Phụ nữ đã mãn kinh nhưng dưới 65 tuổi

Với nhóm này, USPSTF đề xuất cách tiếp cận hai bước. Bước một là xem có yếu tố nguy cơ hay không, ví dụ nhẹ cân, cha hoặc mẹ từng gãy xương hông, hút thuốc, uống nhiều rượu. Nếu có, bác sĩ dùng công cụ đánh giá nguy cơ như FRAX, OST hoặc ORAI; khi nguy cơ tăng mới chuyển sang đo DXA (USPSTF, 2025). Ở Việt Nam, mãn kinh sớm và từng gãy xương cũng được xem là lý do để kiểm tra sớm (Mỹ Ý, 2026).

Đo mật độ xương bằng cách nào và chỉ số T nghĩa là gì?

DXA là phương pháp chuẩn, đo ở khớp háng hoặc cột sống thắt lưng, dùng liều tia X thấp (USPSTF, 2025). Kết quả thường được báo bằng chỉ số T (T-score), tức là mật độ xương của bạn chênh bao nhiêu độ lệch chuẩn so với người trẻ khỏe mạnh. Theo định nghĩa của WHO năm 1994 được USPSTF dẫn lại, loãng xương là khi chỉ số T bằng hoặc thấp hơn âm 2,5.

Có hai lưu ý. Thứ nhất, thiết bị đo ở gót chân chỉ dùng để sàng lọc sơ bộ, kết quả bất thường vẫn cần đo DXA chuẩn (Mỹ Ý, 2026). Thứ hai, thang tham chiếu ảnh hưởng đến chẩn đoán: nghiên cứu ở TP.HCM cho thấy thang mặc định của máy có thể chẩn đoán quá mứcChẩn đoán quá mức (Overdiagnosis)Việc phát hiện và dán nhãn một tình trạng bất thường về mặt y tế nhưng tình trạng đó thực chất sẽ không bao giờ gây ra triệu chứng hay tử vong cho người bệnh trong suốt cuộc đời của họ.Xem giải thích đầy đủ → loãng xương ở người Việt (Ho-Pham và cộng sự, 2011). USPSTF cũng lưu ý phụ nữ châu Á có mật độ xương thấp hơn phụ nữ da trắng nhưng nguy cơ gãy xương lại thấp hơn. Vì vậy, kết quả nên được bác sĩ diễn giải cùng các yếu tố nguy cơ khác.

Bao lâu nên đo lại một lần?

Chưa có khoảng cách chung cho mọi người, vì bằng chứng về tần suất đo lại còn hạn chế (USPSTF, 2025). Thời gian chuyển sang loãng xương ngắn hơn ở người lớn tuổi và người có chỉ số T ban đầu thấp: khoảng 17 năm để 10% phụ nữ có mật độ xương bình thường tiến triển thành loãng xương, so với khoảng 5 năm ở nhóm có chỉ số T từ âm 1,99 đến âm 1,50 (USPSTF, 2025). Lịch đo lại vì thế nên dựa trên kết quả lần đầu và tư vấn của bác sĩ.

Làm gì để giữ xương chắc khỏe sau mãn kinh?

Lối sống vẫn là nền tảng. NIAMS khuyên tập các bài chịu sức nặng của cơ thể như đi bộ, ăn uống đủ canxi và vitamin D, không hút thuốc, uống rượu vừa phải và dùng thuốc phòng gãy xương nếu được kê đơn (NIAMS, n.d.). Nếu bạn ngồi nhiều, bài ngồi nhiều có hại dù vẫn tập thể dục có thêm gợi ý; còn với vitamin D, có thể đọc bài kem chống nắng có gây thiếu vitamin D không.

Tầm soát có ý nghĩa vì có thể dẫn tới điều trị hiệu quả. Theo tổng hợp của USPSTF, tầm soát giúp giảm khoảng 5 ca gãy xương hông trên mỗi 1.000 người trong 3,7-5 năm, và nhóm thuốc bisphosphonate giúp giảm khoảng một nửa nguy cơ gãy đốt sống (USPSTF, 2025). Hãy cẩn trọng với quảng cáo thực phẩm chức năng hứa “đảo ngược loãng xương”; bài vì sao tin giả sức khỏe lan nhanh trên mạng xã hội giải thích vì sao những lời hứa như vậy dễ thuyết phục.

Câu hỏi thường gặp

Đau lưng, đau khớp có phải dấu hiệu loãng xương?

Không nhất thiết. Đau lưng hay đau khớp đơn thuần chưa đủ để kết luận loãng xương (Mỹ Ý, 2026). Tuy vậy, đau lưng dữ dội đột ngột, giảm chiều cao hoặc lưng còng có thể là dấu hiệu gãy lún đốt sống và cần đi khám (NIAMS, n.d.).

Nam giới có cần đo mật độ xương không?

USPSTF cho rằng bằng chứng chưa đủ để khuyến nghị hay phản đối tầm soát ở nam giới, nên quyết định dựa trên trao đổi giữa bác sĩ và người bệnh (USPSTF, 2025). Một số hướng dẫn gợi ý cân nhắc đo từ 70 tuổi (Mỹ Ý, 2026).

Điều gì nên nhớ?

Nếu bạn từ 65 tuổi, hãy chủ động hỏi bác sĩ về đo mật độ xương bằng DXA. Nếu đã mãn kinh nhưng chưa đến 65, hãy rà lại các yếu tố nguy cơ như nhẹ cân, hút thuốc, uống nhiều rượu, dùng corticoid hay cha mẹ từng gãy xương hông. Đừng chờ gãy xương mới đi kiểm tra, một thói quen được phân tích trong bài vì sao người Việt vẫn “chờ đau mới đi khám”. Bạn có thể đọc tiếp bài tiền mãn kinh và mãn kinh: khi nào nên đi khám và tầm soát ung thư vú từ bao nhiêu tuổi trong chuyên đề Bản lĩnh dịu dàng của Dy Khoa Blog nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn y khoa cá nhân. Hãy trao đổi với bác sĩ để có kế hoạch đo mật độ xương phù hợp với bạn.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là hoạt động trao đổi thông tin khoa học giữa các nhà khoa học, nhà truyền thông và công chúng, nhằm tạo ra nhận thức, sự quan tâm, ý kiến và hiểu biết về khoa học.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là quá trình tương tác và đối thoại hai chiều giữa các nhà nghiên cứu và công chúng, tạo ra lợi ích song phương và nâng cao chất lượng khoa học.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].