Kho ứng dụng trên điện thoại hiện có hàng nghìn app về thiền, quản lý căng thẳng, theo dõi tâm trạng. Nhiều app quảng cáo có thể giúp giảm lo âu, cải thiện tâm trạng. Nhưng liệu những ứng dụng này có thực sự hiệu quả, hay phần lớn chỉ là lời quảng cáo? Một số nghiên cứu quy mô lớn gần đây đã thử tìm câu trả lời.
Vì sao app sức khỏe tâm thần ngày càng phổ biến?
Đi khám tâm lý hay tâm thần đôi khi mất thời gian chờ đợi, chi phí cũng không nhỏ. Trong khi đó, một ứng dụng trên điện thoại có vẻ tiện lợi hơn nhiều. Chỉ cần tải về, có thể dùng bất cứ lúc nào. Đây có lẽ là lý do khiến nhóm ứng dụng này phát triển nhanh trong những năm gần đây.
Nghiên cứu nói gì về hiệu quả?
Năm 2024, một nhóm nghiên cứu công bố trên tạp chí World Psychiatry một bài tổng quan tổng hợp rất lớn. Họ xem xét 176 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, với tổng cộng hơn 47.000 người tham gia.
Kết quả cho thấy: nhìn chung, các ứng dụng sức khỏe tâm thần có thể mang lại một số cải thiện nhất định cho triệu chứng lo âu, trầm cảm, căng thẳng, so với nhóm không dùng app. Tuy nhiên, mức độ cải thiện được ghi nhận có vẻ ở mức nhỏ đến vừa phải, chứ không phải là hiệu quả vượt trội.
Một điểm đáng chú ý khác: hiệu quả có thể khác nhau khá nhiều giữa các loại app. Không phải app nào cũng cho kết quả như nhau.
Loại app nào có vẻ hiệu quả hơn?
Theo tổng hợp từ nghiên cứu, một số đặc điểm sau có thể liên quan đến hiệu quả tốt hơn, dù cần thêm nghiên cứu để khẳng định chắc chắn:
- App dựa trên các phương pháp trị liệu tâm lý đã được kiểm chứng, ví dụ liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT)
- App có thiết kế bám sát nội dung khoa học, thay vì chỉ tập trung vào giao diện bắt mắt
- App được sử dụng đều đặn trong một khoảng thời gian nhất định, không phải dùng vài lần rồi bỏ
Ngược lại, nhiều app trên thị trường hiện chưa được kiểm chứng qua nghiên cứu khoa học nghiêm túc. Một số app có thể chỉ dựa trên các tuyên bố marketing, chưa có bằng chứng rõ ràng đi kèm.
App có thể thay thế việc gặp chuyên gia tâm lý không?
Dựa trên bằng chứng hiện tại, có lẽ chưa nên xem app là giải pháp thay thế hoàn toàn cho việc gặp chuyên gia. Với các trường hợp lo âu, trầm cảm ở mức độ nhẹ, app có thể là một công cụ hỗ trợ thêm. Nhưng với các trường hợp nặng hơn, hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân, việc gặp trực tiếp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý vẫn là điều cần thiết.
Vậy nên chọn app như thế nào?
Một vài gợi ý mang tính tham khảo, dựa trên các đặc điểm được nghiên cứu ghi nhận là có liên quan đến hiệu quả tốt hơn:
- Tìm hiểu app có dựa trên phương pháp trị liệu đã được kiểm chứng không, ví dụ CBT hoặc chánh niệm (mindfulness) có nghiên cứu đi kèm.
- Xem app có được phát triển cùng chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần không.
- Không kỳ vọng app thay thế hoàn toàn việc điều trị y tế, đặc biệt với các triệu chứng nghiêm trọng.
- Thử dùng đều đặn trong một thời gian, thay vì chỉ dùng vài lần rồi đánh giá.
Lời kết
Ứng dụng sức khỏe tâm thần có vẻ không hoàn toàn là marketing. Bằng chứng từ nghiên cứu quy mô lớn cho thấy một số app có thể mang lại lợi ích nhất định. Nhưng hiệu quả này dường như ở mức vừa phải, và khác nhau tùy loại app. Nếu bạn đang cân nhắc dùng app hỗ trợ tâm lý, có lẽ nên xem đây là công cụ hỗ trợ thêm, chứ không phải giải pháp thay thế hoàn toàn việc thăm khám chuyên môn khi cần.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về hi@dykhoa.com.
Tài liệu tham khảo
- Linardon J, Torous J, Firth J, et al. Current evidence on the efficacy of mental health smartphone apps for symptoms of depression and anxiety: a meta-analysis of 176 randomized controlled trials. World Psychiatry. 2024;23(1):139-149.
Ngày đăng