Nhiều người biết đến vaccine mRNA qua đại dịch Covid-19. Nhưng công nghệ này thực ra đã được nghiên cứu từ nhiều năm trước đó. Và hiện tại, các nhà khoa học đang thử nghiệm mRNA cho nhiều mục đích khác, không chỉ dừng lại ở Covid-19. Vậy công nghệ này hoạt động thế nào?
mRNA là gì?
mRNA là viết tắt của “messenger RNA”, tạm dịch là RNA thông tin. Đây là một phân tử mang thông tin di truyền. Trong cơ thể, mRNA có vai trò giống như một “bản hướng dẫn” tạm thời, giúp tế bào biết cách tạo ra một loại protein cụ thể.
Vaccine mRNA hoạt động thế nào?
Cách hoạt động có thể hiểu đơn giản như sau. Vaccine mRNA đưa vào cơ thể một đoạn mRNA nhân tạo. Đoạn này mang theo “hướng dẫn” để tế bào tạo ra một mảnh protein nhỏ, đặc trưng của virus hoặc tác nhân gây bệnh.
Cơ thể sau đó nhận diện mảnh protein này như một vật thể lạ. Hệ miễn dịch sẽ tạo ra kháng thể để chống lại nó. Nhờ vậy, nếu sau này cơ thể tiếp xúc với virus thật, hệ miễn dịch đã có sẵn “kinh nghiệm” để phản ứng nhanh hơn.
Điểm khác biệt so với một số loại vaccine truyền thống là: vaccine mRNA không đưa virus sống hoặc đã làm yếu vào cơ thể. Đoạn mRNA cũng được cho là phân hủy sau một thời gian ngắn, không lưu lại lâu dài trong tế bào, theo các tài liệu khoa học hiện có.
Công nghệ mRNA đang được thử nghiệm cho những mục đích nào?
Ngoài Covid-19, nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới hiện đang thử nghiệm ứng dụng mRNA cho một số hướng khác, dù phần lớn vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa được ứng dụng rộng rãi:
- Vaccine phòng cúm. Một số vaccine cúm dựa trên mRNA đang được thử nghiệm lâm sàng.
- Vaccine ung thư. Đây có lẽ là hướng đi được quan tâm nhiều gần đây. Ý tưởng là tạo ra mRNA mang thông tin về các protein đặc trưng của khối u, giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư. Một số thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu đã cho kết quả bước đầu đáng chú ý, đặc biệt với ung thư da hắc tố (melanoma) và một số loại ung thư khác.
- Điều trị một số bệnh di truyền hiếm gặp. Ý tưởng là dùng mRNA để tế bào tạm thời tạo ra loại protein mà cơ thể đang thiếu.
Cần lưu ý, phần lớn các ứng dụng này vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu hoặc thử nghiệm lâm sàng. Chưa phải tất cả đều đã được các cơ quan quản lý dược phẩm phê duyệt sử dụng rộng rãi.
Vaccine mRNA có an toàn không?
Với vaccine Covid-19 mRNA, dữ liệu an toàn đã được theo dõi trên số lượng rất lớn người dùng trong vài năm qua. Các tác dụng phụ phổ biến thường được ghi nhận là nhẹ và tạm thời, như đau chỗ tiêm, mệt mỏi, sốt nhẹ. Tuy nhiên, như với bất kỳ loại thuốc hay vaccine nào, việc theo dõi an toàn dài hạn vẫn tiếp tục được thực hiện, và có thể có những tác dụng phụ hiếm gặp cần thêm dữ liệu để đánh giá đầy đủ.
Với các ứng dụng mRNA mới hơn, như vaccine ung thư, dữ liệu an toàn hiện vẫn đang trong quá trình thu thập, vì phần lớn mới ở giai đoạn thử nghiệm.
Lời kết
Công nghệ mRNA có vẻ không chỉ dừng lại ở vaccine Covid-19. Nhiều hướng nghiên cứu mới, như vaccine ung thư hay vaccine cúm, đang được thử nghiệm dựa trên nền tảng công nghệ này. Tuy nhiên, phần lớn vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu. Có lẽ cần thêm thời gian và dữ liệu để biết chắc chắn hơn về hiệu quả và độ an toàn dài hạn của từng ứng dụng cụ thể.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về hi@dykhoa.com.
Tài liệu tham khảo
- Recent advances and future perspectives of mRNA-based vaccines and therapeutics. MedComm. 2025.
- mRNA vaccines: recent advances and future directions in cancer immunotherapy. Frontiers in Bioengineering and Biotechnology. 2025.
- mRNA vaccines and therapeutics: current landscape and future directions. Med (Cell Press). 2025.
Ngày đăng