Vì sao ta luôn vô tình cắm mặt vào điện thoại khi đang hẹn hò?

Ta hay vô tình cắm mặt vào điện thoại khi đang hẹn hò chủ yếu vì thói quen: trong một nghiên cứu quay phim đời sống thực, 89% lần dùng điện thoại do chính người dùng tự khởi phát chứ không phải do thông báo (Heitmayer & Lahlou, 2021). Hành vi “lơ người đối diện vì điện thoại” này, gọi là phubbing, gắn với mức hài lòng thấp hơn, nhiều xung đột và ghen tuông hơn trong các cặp đôi, dù phần lớn bằng chứng mới cho thấy mối liên hệ, chưa chứng minh quan hệ nhân quả (Ni và cộng sự, 2025).

Tóm tắt nhanh:

• Phubbing là hành vi phớt lờ người đang ở cạnh mình để chú ý vào điện thoại (Chotpitayasunondh & Douglas, 2018).
• Phần lớn lần cầm máy xuất phát từ thói quen và nếp sinh hoạt của chính ta, không phải từ thông báo (Heitmayer & Lahlou, 2021).
• Bị “phub” làm cuộc trò chuyện kém chất lượng hơn và khiến người kia thấy mình bị gạt ra ngoài (Chotpitayasunondh & Douglas, 2018).
• Ý kiến “chỉ cần điện thoại nằm trên bàn là đủ làm hỏng cuộc trò chuyện” chưa được các nghiên cứu lặp lại xác nhận (Linares & Sellier, 2021).

Có thể bạn từng ngồi đối diện người mình thương trong một quán cà phê, định chỉ liếc xem giờ, rồi mười phút sau mới ngẩng lên. Không ai cố ý làm người kia buồn. Vậy điều gì khiến bàn tay tìm đến điện thoại nhanh hơn cả suy nghĩ?

Phubbing là gì?

Phubbing là hành vi phớt lờ người đang ở cạnh mình trong một tình huống xã hội để tập trung vào điện thoại. Từ này ghép từ “phone” (điện thoại) và “snubbing” (phớt lờ) (Chotpitayasunondh & Douglas, 2018). Khi người bị phớt lờ là người yêu hoặc vợ, chồng, giới nghiên cứu gọi là phubbing trong quan hệ đôi lứa (partner phubbing) (Ni và cộng sự, 2025).

Vì sao ta cầm điện thoại lên mà không hề để ý?

Vì phần lớn các lần cầm máy là thói quen đã thành nếp, không phải phản ứng với một tín hiệu nào. Heitmayer và Lahlou (2021) cho 37 người dùng đeo camera quay theo góc nhìn của chính họ, thu khoảng 200 giờ hình ảnh với 1.130 lần tương tác với điện thoại. Kết quả: 89% lần tương tác do người dùng tự khởi phát, không phải do thông báo. Các tác giả cho rằng sự gián đoạn từ điện thoại bắt nguồn từ hành vi đã học của người dùng, không phải từ bản thân thiết bị.

Một chi tiết đáng chú ý trong nghiên cứu này: khoảng cách giữa các lần cầm máy khá ổn định, dù người dùng ở một mình hay đang ở cùng người khác (Heitmayer & Lahlou, 2021). Nói cách khác, buổi hẹn không tự động “tắt” được nhịp thói quen ấy. Cơ chế này cũng giải thích một phần vì sao ta khó dừng lại khi đã bắt đầu lướt.

Một số yếu tố cá nhân cũng góp phần. Nghiên cứu năm 2016 của Đại học Kent (Anh) ghi nhận nghiện internet, nỗi sợ bỏ lỡ (FOMO) và khả năng tự kiểm soát kém liên quan tới nghiện điện thoại thông minh, và nghiện điện thoại liên quan trực tiếp tới hành vi phubbing (University of Kent, 2016). Ở các cặp đôi, phân tích gộpPhân tích gộp (Meta-analysis)Phân tích gộp là phương pháp kết hợp bằng thống kê kết quả của từ hai nghiên cứu riêng biệt trở lên, thường bằng trung bình có trọng số, để có ước tính chính xác hơn so với từng nghiên cứu đơn lẻ.Xem giải thích đầy đủ → của Ni và cộng sự (2025) cho thấy phubbing đi kèm mạnh nhất với việc dùng mạng, thiết bị ở mức có vấn đề, và đi kèm yếu hơn với kiểu gắn bó lo âu, trầm cảm và cô đơn. Đây đều là mối tương quan, không có nghĩa người hay cầm điện thoại khi hẹn hò là người có vấn đề tâm lý.

Bị phớt lờ vì điện thoại khiến người kia cảm thấy thế nào?

Người bị phớt lờ thường thấy cuộc trò chuyện kém chất lượng hơn và ít hài lòng với mối quan hệ hơn. Trong thí nghiệm của Chotpitayasunondh và Douglas (2018), 128 người tham gia xem một đoạn hoạt hình ba phút và tưởng tượng mình đang trò chuyện với một người. Người đối diện hoặc không dùng điện thoại, hoặc dùng khoảng một nửa thời gian, hoặc dùng suốt buổi.

Càng bị phớt lờ nhiều, người tham gia càng đánh giá chất lượng giao tiếp và mức hài lòng về mối quan hệ thấp hơn, cảm xúc tích cực giảm, cảm xúc tiêu cực tăng. Các nhu cầu cơ bản như cảm giác được thuộc về, lòng tự trọng, cảm giác mình có ý nghĩa và cảm giác kiểm soát đều bị đe dọa. Trong đó, cảm giác được thuộc về là yếu tố trung gian rõ nhất (Chotpitayasunondh & Douglas, 2018).

Kết quả này cần được đọc thận trọng. Chính các tác giả lưu ý rằng người tham gia chỉ tưởng tượng tình huống qua nhân vật hoạt hình, mẫu nhỏ, phần lớn là nữ đang học đại học tại Anh, và nghiên cứu chỉ đo phản ứng tức thời (Chotpitayasunondh & Douglas, 2018).

Phubbing có làm tình cảm cặp đôi xấu đi không?

Phubbing đi kèm với mối quan hệ kém hài lòng hơn, nhưng chưa thể khẳng định nó là nguyên nhân. Phân tích gộp năm 2025 tổng hợp 52 nghiên cứu (58 mẫu, 19.698 người) về phubbing trong quan hệ đôi lứa (Ni và cộng sự, 2025). Bảng dưới đây tóm tắt một số hệ số tương quan gộp (giá trị từ âm 1 đến 1; càng xa 0, mối liên hệ càng mạnh).

Nguồn: Ni và cộng sự (2025).

Các tác giả nhấn mạnh rằng đa số nghiên cứu được gộp là nghiên cứu cắt ngangNghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional study)Nghiên cứu cắt ngang là thiết kế quan sát trong đó nhà nghiên cứu đo phơi nhiễm và kết cục ở cùng một thời điểm trên một nhóm người, thường dùng để ước tính tỷ lệ hiện mắc nhưng khó dùng để kết luận quan hệ nhân quả.Xem giải thích đầy đủ →, nên kết quả chỉ cho thấy mối tương quan, không phải quan hệ nhân quả. Mức độ khác biệt giữa các nghiên cứu cũng cao, và nghiên cứu từ phương Tây chiếm ưu thế, trong khi số nghiên cứu từ các nước phương Đông còn ít (Ni và cộng sự, 2025). Về logic, chiều ngược lại cũng có thể xảy ra: một mối quan hệ vốn đã nhiều căng thẳng có thể khiến người ta tìm đến điện thoại nhiều hơn. Đây là lý do một vài nghiên cứu chưa đủ để kết luận điều gì gây ra điều gì.

Chỉ cần đặt điện thoại trên bàn có làm cuộc trò chuyện kém đi?

Bằng chứng hiện nay chưa ủng hộ nhận định này. Năm 2013, Przybylski và Weinstein báo cáo rằng những người lạ trò chuyện cạnh một chiếc điện thoại cảm thấy kém gắn kết, kém tin tưởng nhau hơn so với khi cạnh một cuốn sổ, theo cách Linares và Sellier (2021) tóm lược. Tuy nhiên, khi Linares và Sellier (2021) lặp lại thí nghiệm với 356 người, họ không tìm thấy khác biệt về chất lượng mối quan hệ. Các tác giả cũng dẫn một phân tích gộp sáu nghiên cứu cho thấy hiệu ứng “chỉ cần có mặt” của điện thoại nhìn chung không được ủng hộ, và kết luận rằng hiệu ứng này, nếu có, khó tìm thấy hơn nhiều so với từng được nghĩ.

Đây là một ví dụ điển hình của cuộc khủng hoảng tái lập trong khoa học. Điều quan trọng hơn có lẽ là ta làm gì với điện thoại, chứ không phải nó nằm ở đâu.

Làm sao bớt cắm mặt vào điện thoại khi hẹn hò?

Cách hợp lý nhất là tác động vào thói quen, vì phần lớn lần cầm máy là tự phát. Các gợi ý dưới đây được rút ra từ những phát hiện trên, không phải những can thiệp đã được kiểm chứng bằng thử nghiệm:

• Tạo một “khoảng dừng” trước thói quen: để điện thoại trong túi hoặc úp xuống, để mỗi lần muốn xem bạn phải chủ động hơn một chút (Heitmayer & Lahlou, 2021).
• Nếu thật sự cần xem, hãy nói ngắn gọn lý do, để người kia không cảm thấy bị gạt ra ngoài, vốn là tổn thương chính khi bị phớt lờ (Chotpitayasunondh & Douglas, 2018).
• Cùng thống nhất một “luật nhỏ” cho buổi hẹn, vì phubbing dễ lan: càng bị phớt lờ, người ta càng thấy hành vi này là bình thường (University of Kent, 2016).
• Nếu cảm thấy không kiểm soát được việc dùng điện thoại, kèm buồn chán hay cô đơn kéo dài, hãy cân nhắc trò chuyện với chuyên gia tâm lý.

Câu hỏi thường gặp

Phubbing có phải là nghiện điện thoại?

Không hẳn. Phubbing là một hành vi trong tương tác, có thể xảy ra ở bất kỳ ai. Nó đi kèm khá rõ với việc dùng mạng, thiết bị ở mức có vấn đề, nhưng đó là mối tương quan, không phải chẩn đoán (Ni và cộng sự, 2025).

Tắt thông báo có giúp bớt phubbing không?

Có thể giúp phần nào, nhưng không giải quyết gốc rễ, vì chỉ khoảng một phần mười lần cầm máy là do thông báo kích hoạt (Heitmayer & Lahlou, 2021). Sự gắn bó với điện thoại còn khiến nhiều người cảm thấy điện thoại rung dù không có thông báo.

Vì sao thấy người kia cầm điện thoại, mình cũng cầm theo?

Một lời giải thích là phubbing tự củng cố: cả việc phớt lờ người khác lẫn bị người khác phớt lờ đều khiến người ta dễ coi hành vi này là “bình thường” (University of Kent, 2016). Khi cả hai cùng cầm máy, không ai thấy mình đang làm gì sai.

Điều gì nên nhớ?

Cắm mặt vào điện thoại khi hẹn hò thường không xuất phát từ việc bạn không quan tâm, mà từ một thói quen đã thành nếp. Tuy vậy, với người ngồi đối diện, nó có thể mang thông điệp “bạn không quan trọng bằng màn hình”. Các nghiên cứu cho thấy phubbing đi kèm với mối quan hệ kém hài lòng hơn, dù chưa chứng minh được nhân quả. Bạn không cần giấu điện thoại đi; chỉ cần chú ý hơn tới những lần tay mình tự tìm đến nó.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là việc dùng kỹ năng, phương tiện, hoạt động và đối thoại phù hợp để tạo ra ở người nghe một hoặc nhiều phản hồi với khoa học: nhận biết, thích thú, quan tâm, hình thành quan điểm và hiểu biết.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là những cách thức để hoạt động và lợi ích của giáo dục đại học, nghiên cứu được chia sẻ với công chúng; theo NCCPE, đây là quá trình hai chiều, có tương tác và lắng nghe, nhằm tạo lợi ích cho cả hai bên.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].