Vì sao ta lại đau lòng khi một thần tượng xa lạ gặp chuyện buồn?

Ta đau lòng khi thần tượng gặp chuyện buồn, dù chưa từng gặp mặt, vì về mặt cảm xúc ta đã xem người ấy như một mối quan hệ thật, dù chỉ là một chiều. Giới nghiên cứu gọi đó là mối quan hệ cận xã hội (parasocial relationship), và nhiều nghiên cứu ghi nhận rằng sự mất mát trong mối quan hệ này có thể gây ra nỗi buồn thật (Lotun và cộng sự, 2024). Nỗi buồn ấy bình thường, nhưng thường bị người xung quanh xem nhẹ.

Tóm tắt nhanh:

• Mối quan hệ cận xã hội là sự gắn bó một chiều với người nổi tiếng, người sáng tạo nội dung hay nhân vật hư cấu.
• Gắn bó càng sâu, cảm giác hụt hẫng khi người đó gặp biến cố hay rời xa công chúng càng mạnh.
• Nỗi buồn này dễ trở thành nỗi đau buồn không được thừa nhận, vì người khác cho rằng bạn “có quen biết gì đâu”.
• Gắn bó ở mức giải trí thường vô hại; cần chú ý khi nó lấn át các mối quan hệ ngoài đời thật.

Mối quan hệ cận xã hội là gì?

Đó là cảm giác thân thiết với một người bạn chỉ biết qua màn hình, trong khi người ấy không hề biết bạn tồn tại. Khái niệm này được Horton và Wohl đưa ra từ năm 1956 trong bài viết mô tả hiện tượng “thân mật từ xa” (intimacy at a distance) giữa khán giả và nhân vật truyền thông (Schramm và cộng sự, 2024).

Cần phân biệt tương tác cận xã hội (parasocial interaction), tức cảm giác như đang trò chuyện với nhân vật trong lúc xem, với mối quan hệ cận xã hội, tức sự gắn bó vẫn còn khi bạn đã tắt màn hình (Schramm và cộng sự, 2024).

Vì sao một người xa lạ lại có chỗ trong đời sống cảm xúc của ta?

Vì mối quan hệ một chiều này vẫn đáp ứng được một phần nhu cầu cảm xúc thật. Trong ba nghiên cứu với tổng cộng 3.085 người tham gia, Lotun và cộng sự (2024) thấy người ta đánh giá mối quan hệ cận xã hội mạnh là hiệu quả hơn mối quan hệ với người quen sơ giao trong việc đáp ứng nhu cầu cảm xúc, chẳng hạn giúp mình vui lên khi buồn, dù vẫn kém hơn người thân thiết. Đây là cảm nhận của người tham gia, chưa phải đo lường tác động thật.

Tổng quan 281 nghiên cứu giai đoạn 2016 đến 2020 ghi nhận sự cô đơn và kiểu gắn bó lo âu là những yếu tố quan trọng liên quan đến mối quan hệ cận xã hội, và mạng xã hội, nơi phần lớn nhân vật được yêu thích là người có ảnh hưởng (influencer), là bối cảnh chiếm tỷ lệ nghiên cứu lớn nhất, khoảng 40% (Schramm và cộng sự, 2024). Thứ ta thấy trên mạng xã hội cũng là phần đời được chọn lọc để trình diễn, như bài trình diễn bản ngã trên mạng xã hội đã phân tích.

Nỗi buồn khi thần tượng gặp chuyện có phải là cảm xúc “giả”?

Không. Lotun và cộng sự (2024) tổng hợp rằng cái chết của một đối tượng cận xã hội, dù là người nổi tiếng hay nhân vật hư cấu, có thể dẫn đến nỗi đau buồn thật.

Theo tổng hợp của Anderson (2025), các nghiên cứu trước đó cho thấy gắn bó cận xã hội càng mạnh thì nỗi buồn càng lớn, và nỗi buồn này giống với khi mất các mối quan hệ xã hội khác. Điều này không chỉ đúng với cái chết. Khi một ngôi sao vướng bê bối hay một người dẫn chương trình bị cho nghỉ việc, một số người hâm mộ cũng có thể trải qua cảm giác “chia tay cận xã hội”, và gắn bó trước đó càng mạnh thì cảm giác này càng nặng nề (Schramm và cộng sự, 2024).

Vì sao nỗi buồn này hay bị xem nhẹ?

Vì xã hội thường chỉ công nhận nỗi buồn dành cho người thân. Nhà nghiên cứu Kenneth Doka từ năm 1989 đã dùng khái niệm nỗi đau buồn không được thừa nhận (disenfranchised grief) để chỉ những mất mát không được công khai thừa nhận, không được xã hội chấp nhận hay không được để tang công khai (Albuquerque và cộng sự, 2021). Khi bị gạt đi, người đau buồn có thể khó xử lý và bày tỏ cảm xúc, ít nhận được sự cảm thông, thậm chí tự thấy nỗi buồn của mình là không chính đáng (Albuquerque và cộng sự, 2021).

Mạng xã hội thay đổi cách người hâm mộ để tang thế nào?

Mạng xã hội biến nỗi buồn riêng thành không gian chia sẻ chung. Zhang và cộng sự (2025) phân tích hơn 9.000 bài đăng về Kobe Bryant trên Reddit (Mỹ) và Baidu Tieba (Trung Quốc) trong 5 năm sau khi anh mất. Mức độ bày tỏ thương tiếc không khác biệt đáng kể giữa hai nền tảng. Nỗi buồn chiếm ưu thế giai đoạn đầu, sau đó nhường chỗ cho các chủ đề về di sản và giá trị mà người hâm mộ học được từ thần tượng.

Tuy vậy, liên tục đọc tin xấu trong những ngày đầu dễ cuốn bạn vào vòng lặp lướt tin tiêu cực (doomscrolling).

Gắn bó với thần tượng có lợi hay có hại?

Cả hai, tùy mức độ. Ở mặt tích cực, khi người nổi tiếng chia sẻ về khó khăn tâm lý của mình, mối quan hệ cận xã hội có thể giúp người hâm mộ hiểu hơn và bớt kỳ thị bệnh tâm thần (Schramm và cộng sự, 2024). Nó cũng có thể mang lại niềm vui, cảm hứng và sự an ủi (Godman, 2024).

Ở mặt cần cảnh giác, các nhà nghiên cứu mô tả ba mức độ sùng bái người nổi tiếng: mức giải trí xã hội được xem là tương đối vô hại, mức cá nhân mãnh liệt (muốn biết cả chuyện riêng tư của thần tượng) và mức gần bệnh lý (sẵn sàng làm điều sai trái để làm hài lòng thần tượng). Điểm sùng bái cao, nhất là ở hai mức sau, có liên quan đến nhiều vấn đề tâm lý xã hội, trong đó có trầm cảm và lo âu (Aruguete và cộng sự, 2024).

Hai dấu hiệu nên để ý là khi bạn bỏ qua thời gian bên bạn bè để theo dõi thần tượng, và khi “tình bạn” một chiều ấy bị dùng để thúc đẩy bạn hành động theo ý người khác (Godman, 2024). Hiện tượng gắn bó với chatbot AI cũng đặt ra những câu hỏi tương tự.

Nên làm gì khi đang buồn vì một người chưa từng gặp?

Hãy cho phép mình buồn, rồi tìm sự kết nối ngoài đời thật. Những gợi ý dưới đây xuất phát từ các nghiên cứu nêu trên, không phải phác đồ điều trị:

• Gọi tên cảm xúc và thừa nhận nó là chính đáng, vì việc tự gạt bỏ nỗi buồn có thể khiến việc xử lý cảm xúc khó hơn (Albuquerque và cộng sự, 2021).
• Chia sẻ với những người cùng yêu mến thần tượng, vì khi nỗi buồn không được thừa nhận, người ta thường mất cơ hội bày tỏ cảm xúc và nhận sự cảm thông (Albuquerque và cộng sự, 2021).
• Nhìn lại những giá trị bạn học được từ thần tượng, như cách cộng đồng người hâm mộ Kobe Bryant dần chuyển từ thương tiếc sang ghi nhớ di sản (Zhang và cộng sự, 2025).
• Dành thêm thời gian cho bạn bè và gia đình, bắt đầu từ những việc nhỏ như một bữa ăn chung (Godman, 2024).

Nếu thấy mình có nhiều kết nối trên mạng mà vẫn trống trải, bài vì sao có hàng ngàn bạn bè trên mạng nhưng vẫn cô đơn có thể giúp bạn nhìn rõ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Khóc khi thần tượng qua đời có phải là bất thường?

Không. Các nghiên cứu ghi nhận nỗi đau buồn khi mất một đối tượng cận xã hội là có thật (Lotun và cộng sự, 2024) và có thể giống với nỗi buồn khi mất các mối quan hệ xã hội khác (Anderson, 2025).

Có phải chỉ người cô đơn mới gắn bó nhiều với thần tượng?

Không hẳn. Cô đơn là một trong những yếu tố được ghi nhận (Schramm và cộng sự, 2024), nhưng Lotun và cộng sự (2024) cho rằng mối quan hệ cận xã hội không phải “lựa chọn cuối cùng” của người thiếu kết nối, mà là một phần có vai trò trong các mối quan hệ của nhiều người.

Khi nào nên tìm đến chuyên gia?

Khi tâm trạng buồn chán, mất hứng thú kéo dài gần như cả ngày, hầu như mỗi ngày trong ít nhất hai tuần, WHO khuyên nên tìm hỗ trợ y tế vì đó có thể là dấu hiệu trầm cảm (World Health Organization, 2026). Nếu có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay dịch vụ cấp cứu.

Điều gì nên nhớ?

Nỗi buồn dành cho một thần tượng xa lạ là phản ứng tự nhiên của một mối quan hệ cận xã hội, không phải sự yếu đuối hay “sống ảo”. Bạn có quyền buồn, và nên chia sẻ nỗi buồn ấy thay vì giấu đi. Điều đáng chú ý không phải là bạn có gắn bó hay không, mà là sự gắn bó ấy có đang thay thế những mối quan hệ hai chiều trong đời bạn hay không.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ hay chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là việc dùng kỹ năng, phương tiện, hoạt động và đối thoại phù hợp để tạo ra ở người nghe một hoặc nhiều phản hồi với khoa học: nhận biết, thích thú, quan tâm, hình thành quan điểm và hiểu biết.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là những cách thức để hoạt động và lợi ích của giáo dục đại học, nghiên cứu được chia sẻ với công chúng; theo NCCPE, đây là quá trình hai chiều, có tương tác và lắng nghe, nhằm tạo lợi ích cho cả hai bên.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].