Vì sao bạo lực gia đình không còn là “chuyện riêng” của mỗi nhà?

Bạo lực gia đình không còn là “chuyện riêng” vì nó gây tổn hại thật đến sức khỏe, an toàn và kinh tế của cả xã hội, và pháp luật Việt Nam hiện quy định cá nhân phát hiện bạo lực gia đình phải báo tin cho cơ quan có thẩm quyền. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 có hiệu lực từ ngày 1/7/2023, và từ ngày 8/9/2026, Việt Nam có Tổng đài quốc gia 117 hoạt động 24/7 để hỗ trợ người bị bạo lực gia đình. Tôi tin câu “chuyện nhà người ta” nên dần mất chỗ đứng.

Nếu bạn hoặc người thân đang không an toàn: bạn có thể gọi Tổng đài quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình 117, hoạt động 24/7 trên toàn quốc (Hoa Bùi, 2026). Khi có nguy hiểm tức thời, hãy gọi công an qua số khẩn cấp 113 (Báo Lào Cai, 2025) hoặc báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi gần nhất.

Tóm tắt nhanh:

• Năm 2019, gần 2/3 phụ nữ Việt Nam từng có chồng đã trải qua ít nhất một hình thức bạo lực do chồng gây ra trong đời.
• Phần lớn người bị bạo lực không tìm đến dịch vụ hỗ trợ chính thức.
• Luật hiện hành yêu cầu người phát hiện bạo lực gia đình báo tin ngay, và bảo vệ người báo tin.

Bạo lực gia đình phổ biến đến mức nào ở Việt Nam?

Khá phổ biến. Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ năm 2019, khảo sát gần 6.000 phụ nữ từ 15 đến 64 tuổi, cho thấy 62,9% phụ nữ từng có chồng đã trải qua ít nhất một hình thức bạo lực thể chất, tình dục, tinh thần, kinh tế hoặc hành vi kiểm soát do chồng gây ra trong đời; 31,6% trải qua trong 12 tháng trước khảo sát (Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, 2020). Nghiên cứu do Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cùng Tổng cục Thống kê thực hiện, với hỗ trợ của UNFPA.

So với lần điều tra năm 2010, bạo lực thể chất do chồng gây ra trong đời giảm từ 31,5% xuống 26,1%, nhưng bạo lực tình dục lại tăng từ 9,9% lên 13,3% (Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, 2020). Có tiến bộ, nhưng những hình thức khó nhìn thấy hơn vẫn tồn tại.

Vì sao “chuyện riêng” lại là chuyện của cả cộng đồng?

Vì im lặng khiến bạo lực kéo dài. Theo điều tra năm 2019, khoảng một nửa phụ nữ bị chồng bạo lực chưa từng kể với ai, và 90,4% phụ nữ bị bạo lực thể chất hoặc tình dục không tìm đến dịch vụ hỗ trợ chính thức. Khi công bố kết quả, đại diện Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cho rằng định kiến giới, sự im lặng và kỳ thị đang khiến bạo lực bị che giấu (Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, 2020).

Cái giá cũng không dừng ở một gia đình. Nghiên cứu ước tính chi phí kinh tế của bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam tương đương 1,8% GDP năm 2018 (Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, 2020). Về sức khỏe, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận bạo lực có thể dẫn tới trầm cảm, rối loạn stress sau sang chấn, rối loạn lo âu và khó ngủ; trên thế giới, khoảng 1 trong 3 phụ nữ từng bị bạo lực thể chất hoặc tình dục (WHO, 2026). Mối liên hệ này cũng giúp hiểu thêm vì sao phụ nữ dễ gặp rối loạn lo âu hơn nam giới.

Bạo lực gia đình còn chạm tới trẻ em trong nhà, những người ít có tiếng nói nhất. Bài vì sao trẻ kể chuyện nhà với người lạ cho thấy khi người lớn coi mọi xung đột là “chuyện trong nhà”, trẻ có thể không biết tìm ai để nói.

Luật Việt Nam hiện nay quy định thế nào?

Luật coi bạo lực gia đình là hành vi cần phát hiện, báo tin và can thiệp, không phải chuyện để mỗi nhà tự xử. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 14/11/2022, có hiệu lực từ ngày 1/7/2023 và thay thế luật năm 2007 (Quốc hội, 2022). Một số điểm đáng chú ý:

• Định nghĩa: bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế đối với thành viên khác (Quốc hội, 2022, Điều 2).
• Nguyên tắc: phòng ngừa là chính, lấy người bị bạo lực gia đình làm trung tâm (Quốc hội, 2022, Điều 4).
• Trách nhiệm của cá nhân: người phát hiện bạo lực gia đình phải báo tin, tố giác ngay, ví dụ cho Ủy ban nhân dân cấp xã, công an nơi gần nhất, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố hoặc tổng đài quốc gia, bằng điện thoại, tin nhắn, thư hoặc trực tiếp (Quốc hội, 2022, Điều 12 và Điều 19).
• Bảo vệ: luật bổ sung quy định bảo vệ người báo tin, tố giác, và cho phép Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, Tòa án chủ động ra quyết định cấm tiếp xúc, kể cả khi không có yêu cầu, nếu có căn cứ cho rằng hành vi bạo lực đe dọa tính mạng người bị bạo lực (Khang Bình, 2022).

Với tôi, quy định “phải báo tin ngay” biến người hàng xóm, đồng nghiệp hay thầy cô từ người đứng ngoài thành một phần của mạng lưới an toàn.

Tổng đài 117 hỗ trợ những gì?

Tổng đài 117 tiếp nhận tin báo, tố giác về bạo lực gia đình, đánh giá nguy cơ, tư vấn ban đầu và kết nối người bị bạo lực với cơ sở y tế, Ngôi nhà Ánh Dương, trợ giúp pháp lý, công an hoặc chính quyền cấp xã. Tổng đài do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, với hỗ trợ của UNFPA (Thảo Nguyên, 2026).

Tổng đài kế thừa đường dây 1800 1768, nơi trong khoảng năm năm đã nhận gần 22.000 cuộc gọi, lượt tư vấn (Hoa Bùi, 2026).

Người xung quanh có thể làm gì một cách an toàn?

Theo tôi, đừng để nỗi ngại “xen vào chuyện nhà người ta” khiến mình im lặng, nhưng cũng đừng tự đặt ai vào nguy hiểm:

• Lắng nghe mà không phán xét.
• Biết sẵn nơi báo tin: Tổng đài 117, công an hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi gần nhất.
• Khi thấy có nguy hiểm tức thời, báo ngay cho cơ quan chức năng thay vì tự đối đầu với người gây bạo lực.

Người làm truyền thông cũng có phần trách nhiệm. Cách khung hóa một vụ việc là “mâu thuẫn vợ chồng” hay “bạo lực gia đình” sẽ định hướng cách công chúng phản ứng. Đưa tin nên tránh chi tiết giật gân, bảo vệ danh tính người bị bạo lực và kèm thông tin nơi hỗ trợ, đúng tinh thần đạo đức truyền thông. Về lâu dài, giáo dục tình dục toàn diện, với bài học về tôn trọng và đồng thuận, cũng là một cách phòng ngừa.

Bài viết thuộc chuyên đề Bản lĩnh dịu dàng; bức tranh rộng hơn có trong bài bình đẳng giới ở Việt Nam xếp hạng thế nào.

Câu hỏi thường gặp

Thấy hàng xóm bị bạo lực gia đình, tôi có phải báo không?

Có. Luật quy định cá nhân phát hiện bạo lực gia đình phải báo tin, tố giác ngay cho cơ quan, người có thẩm quyền (Quốc hội, 2022, Điều 12).

Gọi số nào để được hỗ trợ?

Tổng đài quốc gia 117, hoạt động 24/7 trên toàn quốc (Hoa Bùi, 2026). Khi có nguy hiểm tức thời, hãy báo ngay cho công an hoặc chính quyền cấp xã nơi gần nhất.

Điều gì nên nhớ?

Bạo lực gia đình phổ biến, thường bị che giấu, và để lại hậu quả cho sức khỏe, cho trẻ em và cho cả nền kinh tế. Luật Việt Nam đã chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, lấy người bị bạo lực làm trung tâm và yêu cầu người phát hiện báo tin. Tôi tin mỗi người có thể bắt đầu bằng một việc nhỏ: nhớ số 117, và thôi nói “đó là chuyện riêng nhà người ta”.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này viết dựa trên quan điểm của người viết, là Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là hoạt động trao đổi thông tin khoa học giữa các nhà khoa học, nhà truyền thông và công chúng, nhằm tạo ra nhận thức, sự quan tâm, ý kiến và hiểu biết về khoa học.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là quá trình tương tác và đối thoại hai chiều giữa các nhà nghiên cứu và công chúng, tạo ra lợi ích song phương và nâng cao chất lượng khoa học.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].