Giáo dục giới tính trong quan niệm truyền thống thường bị thu hẹp vào khía cạnh sinh học cơ thể, quá trình sinh sản và các biện pháp tránh thai. Cách tiếp cận này thường mang tính đối phó và bỏ sót nhiều khía cạnh cảm xúc, xã hội của sự trưởng thành.
Giáo dục tình dục toàn diện (Comprehensive Sexuality Education – CSE) mở rộng phạm vi này bằng cách trang bị cho trẻ em và thanh thiếu niên hệ thống tri thức, kỹ năng và giá trị nhân văn để đưa ra các quyết định có trách nhiệm cho sức khỏe và cuộc sống của mình.
Khái niệm giáo dục tình dục toàn diện theo UNESCO
Theo Hướng dẫn kỹ thuật quốc tế về giáo dục tình dục (ban hành năm 2018 bởi UNESCO cùng các tổ chức LHQ gồm UNAIDS, UNFPA, UNICEF, UN Women và WHO), CSE được định nghĩa là một tiến trình dạy và học dựa trên chương trình giảng dạy về các khía cạnh nhận thức, cảm xúc, thể chất và xã hội của tính dục.
Mục tiêu của CSE là trang bị cho trẻ em và thanh thiếu niên:
- Kiến thức chính xác, phù hợp với từng độ tuổi.
- Kỹ năng sống tích cực (như giao tiếp, thương lượng, ra quyết định).
- Thái độ và giá trị tôn trọng quyền con người, bình đẳng giới và sự đa dạng.
Chương trình này giúp người trẻ bảo vệ sức khỏe, sự an toàn và phẩm giá của bản thân, đồng thời xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh.
8 khái niệm cốt lõi của khung CSE quốc tế
Khung hướng dẫn kỹ thuật của UNESCO phân bổ chương trình giáo dục tình dục toàn diện qua 8 nhóm chủ đề cốt lõi, áp dụng cho 4 nhóm lứa tuổi (5-8 tuổi, 9-12 tuổi, 12-15 tuổi và từ 15 tuổi trở lên):
- Các mối quan hệ (Relationships): Gia đình, tình bạn, tình yêu, sự bao dung và tôn trọng lẫn nhau.
- Giá trị, quyền, văn hóa và tính dục (Values, rights, culture and sexuality): Giá trị cá nhân, nhân quyền, ảnh hưởng của văn hóa và chuẩn mực xã hội lên tính dục.
- Hiểu về giới (Understanding gender): Sự khác biệt giữa giới tính sinh học và giới xã hội, định kiến giới và phòng chống bạo lực trên cơ sở giới.
- Bạo lực và sự an toàn (Violence and staying safe): Nhận diện hành vi xâm hại, sự đồng thuận (consent), phòng ngừa bạo lực học đường và bắt nạt trên không gian mạng.
- Kỹ năng vì sức khỏe và sự an sinh (Skills for health and well-being): Kỹ năng ra quyết định, giao tiếp, từ chối và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
- Cơ thể và sự phát triển con người (The human body and development): Giải phẫu sinh lý cơ quan sinh sản, sự phát triển trong giai đoạn dậy thì, hình ảnh cơ thể.
- Tính dục và hành vi tình dục (Sexuality and sexual behaviour): Cảm xúc tình dục, ham muốn, các giai đoạn đáp ứng tình dục trong đời sống con người.
- Sức khỏe tình dục và sinh sản (Sexual and reproductive health): Mang thai, phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn, nhận biết và phòng ngừa HIV cùng các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs).
Cách tiếp cận dựa trên quyền con người của UNFPA
Tài liệu hướng dẫn vận hành của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA, 2014) khẳng định CSE là một quyền con người cơ bản. Quyền được tiếp cận thông tin chính xác và đầy đủ về sức khỏe là tiền đề để bảo vệ quyền sống, quyền được chăm sóc y tế và quyền không bị phân biệt đối xử.
Các bằng chứng khoa học do UNFPA tổng hợp chỉ ra rằng:
- Việc cung cấp giáo dục tình dục toàn diện không làm thanh thiếu niên quan hệ tình dục sớm hơn hay gia tăng tần suất quan hệ tình dục.
- Ngược lại, học sinh được tiếp cận CSE có xu hướng trì hoãn thời điểm bắt đầu quan hệ tình dục, tăng cường sử dụng các biện pháp bảo vệ (như bao cao su), và giảm tỷ lệ mang thai ngoài ý muốn cũng như lây nhiễm STIs.
Giáo dục tình dục toàn diện vì vậy là một công cụ khoa học phòng ngừa chủ động, giúp xây dựng thế hệ trẻ tự chủ và có trách nhiệm với sức khỏe bản thân.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].
Tài liệu tham khảo
- UNESCO, UNAIDS, UNFPA, UNICEF, UN Women, & WHO. (2018). International technical guidance on sexuality education: An evidence-informed approach. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000260770
- UNFPA. (2014). UNFPA operational guidance for comprehensive sexuality education: A focus on human rights and gender. United Nations Population Fund. https://www.unfpa.org/publications/unfpa-operational-guidance-comprehensive-sexuality-education
