Một người có thể cảm thấy buồn, trống rỗng, lo âu hoặc muốn khóc sau khi quan hệ tình dục, kể cả khi cuộc gần gũi đồng thuận và đem lại khoái cảm. Hiện tượng này thường được gọi là post-coital dysphoria (PCD), hay cảm giác buồn sau quan hệ. PCD đã được ghi nhận trong nghiên cứu, nhưng nguyên nhân chưa được xác định rõ và trải nghiệm này không tự nó chứng minh rằng một người không yêu bạn tình hay có vấn đề tâm lý.
Buồn sau khi quan hệ là hiện tượng gì?
PCD mô tả những cảm xúc tiêu cực xuất hiện sau hoạt động tình dục, chẳng hạn buồn bã, khóc, bứt rứt hoặc cáu kỉnh. Cảm xúc có thể xuất hiện sau quan hệ với bạn tình hoặc sau cực khoái. Nó không nhất thiết có nghĩa là trải nghiệm vừa rồi không đồng thuận, không thỏa mãn hay mối quan hệ đang gặp trục trặc.
Cụm từ “sau quan hệ” thường khiến người đọc nghĩ chỉ có giao hợp mới dẫn đến cảm giác này. Tuy nhiên, nghiên cứu về PCD thường xem xét phản ứng sau hoạt động tình dục nói chung. Trải nghiệm cụ thể khác nhau giữa mỗi người.
PCD có phổ biến không?
Một khảo sát trực tuyến trên 230 nữ sinh viên đại học tại Australia ghi nhận 46% từng trải qua PCD trong đời; khoảng 5% báo cáo có triệu chứng trong tháng trước khảo sát. Một nghiên cứu trực tuyến khác với 1.208 nam giới ghi nhận 41% từng có ít nhất một lần trải qua cảm giác này, còn khoảng 3-4% cho biết nó xảy ra thường xuyên.
Các con số này không đại diện cho toàn bộ dân số. Hai nghiên cứu dùng mẫu thuận tiện và tự báo cáo, với nhóm người tham gia có đặc điểm riêng. Vì vậy, không nên dùng chúng để kết luận rằng PCD phổ biến như nhau ở mọi giới, độ tuổi, văn hóa hoặc kiểu quan hệ.
Vì sao có người thấy buồn sau khi quan hệ?
Hiện chưa có một nguyên nhân duy nhất được xác nhận. Các nhà nghiên cứu cho rằng PCD có thể liên quan đến nhiều yếu tố sinh học, cảm xúc và quan hệ, nhưng dữ liệu hiện có chưa đủ để xác lập một cơ chế chung.
Một số giả thuyết đề cập đến chuyển đổi cảm xúc sau giai đoạn thân mật, căng thẳng trong quan hệ, sức khỏe tâm lý hoặc trải nghiệm tổn thương trước đây. Đây là những hướng cần xem xét trong từng bối cảnh, không phải lời giải thích mặc định cho mọi người. Chẳng hạn, không thể chỉ dựa vào việc muốn khóc sau quan hệ để suy ra người đó từng bị sang chấn.
Cũng chưa có bằng chứng đủ chắc để quy PCD cho việc một hormone cụ thể “tăng” hay “giảm” sau cực khoái. Cơ thể có những thay đổi sinh lý trong chu kỳ đáp ứng tình dục, nhưng điều đó không chứng minh trực tiếp nguyên nhân của cảm xúc buồn ở một cá nhân. Bạn có thể đọc thêm về các giai đoạn của chu kỳ đáp ứng tình dục.
Khi nào cảm giác buồn sau quan hệ cần được lưu tâm?
Một lần buồn thoáng qua không đủ để tự chẩn đoán PCD hay một rối loạn tâm lý. Bạn có thể quan sát cảm xúc của mình qua thời gian: nó xuất hiện bao lâu, có lặp lại không, xảy ra trong hoàn cảnh nào và ảnh hưởng ra sao đến sinh hoạt hoặc quan hệ.
Nếu cảm giác buồn hoặc lo âu lặp lại, kéo dài, gây khổ sở hay khiến bạn né tránh thân mật, hãy cân nhắc trao đổi với chuyên gia tâm lý, bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tình dục. Việc tìm hỗ trợ không có nghĩa là bạn đang “có vấn đề”; đó là cách cùng tìm hiểu trải nghiệm và nhu cầu của mình.
Nếu cảm giác sau quan hệ gắn với việc bị gây áp lực, không thể tự do đồng thuận, bị đau hoặc không cảm thấy an toàn, hãy ưu tiên an toàn của bản thân và tìm người đáng tin cậy hoặc dịch vụ hỗ trợ phù hợp. Đây là tình huống cần được xem xét riêng, không nên gộp chung với PCD sau một trải nghiệm đồng thuận.
Có thể làm gì khi cảm thấy buồn sau khi quan hệ?
Trước mắt, bạn có thể cho mình thời gian, gọi tên cảm xúc và làm điều khiến mình thấy an toàn, như nghỉ ngơi hoặc trò chuyện với bạn tình nếu bạn muốn. Không cần ép bản thân phải giải thích ngay lập tức.
Nếu có bạn tình, hãy chia sẻ vào thời điểm cả hai thấy thoải mái. Có thể nói rõ điều bạn cần sau khi gần gũi, chẳng hạn được ôm, có không gian riêng hoặc chỉ được lắng nghe. Tránh vội quy kết cảm xúc này là lỗi của bạn tình hoặc bằng chứng rằng mối quan hệ không ổn.
Khi tình trạng tái diễn hoặc gây ảnh hưởng đáng kể, chuyên gia có thể giúp xem xét các yếu tố liên quan và tìm cách hỗ trợ phù hợp. Nghiên cứu về PCD còn hạn chế, do đó không có một phương pháp xử lý duy nhất được chứng minh phù hợp với tất cả mọi người.
Câu hỏi thường gặp
Buồn sau khi quan hệ có nghĩa là không yêu bạn tình không?
Không thể kết luận như vậy chỉ từ cảm giác buồn. PCD có thể xuất hiện sau trải nghiệm tình dục đồng thuận và dễ chịu; cảm xúc này không tự nó xác định tình cảm hay chất lượng mối quan hệ.
Chỉ phụ nữ mới gặp PCD phải không?
Không. Các nghiên cứu đã ghi nhận trải nghiệm này ở cả phụ nữ và nam giới. Tuy nhiên, các tỷ lệ từ từng khảo sát không thể đại diện cho mọi nhóm dân số.
Muốn khóc sau khi quan hệ có phải là bệnh không?
Không nhất thiết. Một biểu hiện riêng lẻ không đủ để chẩn đoán bệnh. Nếu cảm giác lặp lại, kéo dài hoặc gây ảnh hưởng đáng kể, bạn có thể trao đổi với chuyên gia sức khỏe.
PCD có phải do hormone thay đổi sau cực khoái không?
Chưa có bằng chứng đủ để khẳng định thay đổi của một hormone cụ thể là nguyên nhân chung của PCD. Nguyên nhân hiện vẫn chưa được hiểu đầy đủ và có thể khác nhau giữa mỗi người.
Khi nào nên tìm chuyên gia hỗ trợ?
Hãy cân nhắc tìm hỗ trợ nếu cảm giác buồn, lo âu hoặc bứt rứt lặp lại, kéo dài, gây khổ sở, ảnh hưởng đến sinh hoạt hay khiến bạn lo ngại về sự an toàn và đồng thuận trong quan hệ.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp. Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].
Tài liệu tham khảo
- Schweitzer, R. D., O’Brien, J., & Burri, A. (2015). Postcoital dysphoria: Prevalence and psychological correlates. Sexual Medicine, 3(4), 235-243. https://doi.org/10.1002/sm2.74
- Maczkowiack, J., & Schweitzer, R. D. (2019). Postcoital dysphoria: Prevalence and correlates among males. Journal of Sex & Marital Therapy, 56(issue 2), 1-10. https://doi.org/10.1080/0092623X.2018.1488326
- Maczkowiack, J., & Schweitzer, R. D. (2024). Further exploration of the correlates of post-coital dysphoria and its prevalence within different sexual contexts. International Journal of Sexual Health. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38767200/
- International Society for Sexual Medicine. (2015). What is postcoital dysphoria (“post-sex blues”)? https://www.issm.info/sexual-health-qa/what-is-postcoital-dysphoria-post-sex-blues
