Một người muốn gần gũi thường xuyên hơn, còn người kia ít có nhu cầu hơn. Sự khác biệt ấy có thể khiến cả hai bối rối: người muốn nhiều hơn sợ mình bị từ chối, người muốn ít hơn lại thấy có lỗi hoặc bị thúc ép.
Trong nghiên cứu về tình dục, sự khác biệt về ham muốn giữa hai người trong một mối quan hệ thường được gọi là lệch pha ham muốn. Khác biệt này không tự động có nghĩa là một người bất thường hay mối quan hệ đang có vấn đề. Điều cần quan tâm là hai người nhìn nhận nó ra sao, và nó có gây căng thẳng cho một hoặc cả hai hay không.
Lệch pha ham muốn là gì?
Lệch pha ham muốn là khi hai người có mức độ, tần suất hoặc thời điểm mong muốn hoạt động tình dục khác nhau. Nó có thể thay đổi theo thời gian và hoàn cảnh. Chẳng hạn, hai người có thể thấy nhu cầu của mình tương đối đồng điệu trong một giai đoạn, rồi khác biệt hơn khi công việc, sức khỏe hoặc đời sống thay đổi.
Không phải cặp đôi nào có khác biệt cũng xem đó là vấn đề. Tuyên bố chuyên môn của Hội Y học Tình dục châu Âu nhấn mạnh rằng cần nhìn sự khác biệt này trong mối quan hệ cụ thể, thay vì mặc định coi nó là rối loạn cần điều trị. Tuy vậy, tài liệu này cũng cho biết bằng chứng nghiên cứu về chủ đề còn hạn chế; các gợi ý của nhóm chuyên gia không phải hướng dẫn lâm sàng dựa trên bằng chứng mạnh.
Vì sao ham muốn của hai người có thể khác nhau?
Ham muốn không phải một con số cố định. Nó có thể biến đổi theo thời gian và bối cảnh. Mô hình kiểm soát kép về đáp ứng tình dục mô tả hai nhóm quá trình có liên quan: kích thích tình dục và ức chế tình dục. Một số tín hiệu có thể tạo thuận lợi cho hứng thú, trong khi lo âu hoặc những yếu tố gây phân tâm có thể làm giảm đáp ứng. Mỗi người cũng có mức nhạy cảm khác nhau với các yếu tố này.
Mô hình trên giúp hình dung vì sao ham muốn không đơn giản là một “công tắc” bật hoặc tắt. Tuy nhiên, đây là mô hình về đáp ứng tình dục nói chung. Nó không thể tự giải thích nguyên nhân lệch pha trong một cặp đôi cụ thể.
Điều quan trọng là không vội quy sự khác biệt cho giới tính, tình cảm hay một nguyên nhân duy nhất. Từ một lần từ chối hoặc một giai đoạn ít ham muốn, không thể kết luận người kia hết yêu, không còn hấp dẫn bạn đời, hay đang mắc vấn đề sức khỏe.
Lệch pha ham muốn có nghĩa là hết yêu không?
Không nhất thiết. Ham muốn tình dục và tình cảm trong mối quan hệ có thể liên quan, nhưng không phải là một. Một người có thể trân trọng bạn đời nhưng không muốn quan hệ vào một thời điểm nhất định. Người có ham muốn cao hơn cũng không vì thế mà ích kỷ hay chỉ quan tâm đến tình dục.
Thay vì đoán ý nghĩa đằng sau sự khác biệt, hai người có thể trao đổi về cảm nhận của mình. Câu hỏi hữu ích hơn “Ai có vấn đề?” là: “Sự khác biệt này đang ảnh hưởng đến mỗi người như thế nào?”
Nên nói với nhau thế nào?
Nghiên cứu định tính trên một mẫu người trưởng thành, phần lớn là LGBTQ+, ghi nhận nhiều cách các cặp đôi ứng xử với khác biệt về ham muốn. Trong đó có trao đổi, cùng chọn hoạt động thân mật khác, tạm gác lại hoặc điều chỉnh cách gần gũi. Đây là những cách người tham gia mô tả, không phải công thức bảo đảm hiệu quả cho mọi cặp đôi.
Có thể bắt đầu cuộc trò chuyện vào lúc cả hai bình tĩnh, không phải ngay khi một người vừa từ chối hoặc đang cảm thấy bị áp lực. Nói về trải nghiệm của mình sẽ giúp cuộc trao đổi bớt giống lời buộc tội. Chẳng hạn: “Dạo gần đây anh/em thấy chúng ta ít gần gũi hơn, và anh/em muốn hiểu cảm nhận của bạn” thường mở ra đối thoại tốt hơn câu “Bạn chẳng bao giờ muốn gần gũi”.
Hai người có thể cùng làm rõ:
- Mỗi người đang mong muốn điều gì: quan hệ tình dục, âu yếm, trò chuyện hay thời gian riêng bên nhau?
- Có hình thức gần gũi nào cả hai đều thấy thoải mái không?
- Khi một người không muốn, hai người muốn nói điều đó như thế nào để người kia không hiểu thành sự phủ nhận tình cảm?
- Hai người có muốn hẹn một lúc khác để kết nối, hay hiện tại cần thêm không gian?
Một lời từ chối cần được tôn trọng. Thỏa hiệp không có nghĩa là một người phải đồng ý quan hệ khi không muốn. Hai người có thể tìm cách gần gũi khác, nhưng chỉ khi cả hai đều tự nguyện và thấy an toàn.
Khi nào nên tìm hỗ trợ?
Nếu khác biệt này khiến một hoặc cả hai thường xuyên đau khổ, xung đột hoặc cảm thấy bị ép buộc, hai người có thể cân nhắc trao đổi với chuyên gia sức khỏe tâm thần hoặc chuyên gia có đào tạo về sức khỏe tình dục. Nếu ham muốn thay đổi đột ngột hoặc đi kèm những vấn đề sức khỏe khác, có thể trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá phù hợp.
Không cần chờ đến khi mối quan hệ rơi vào khủng hoảng mới tìm hỗ trợ. Mục tiêu không nhất thiết là khiến hai người có ham muốn giống hệt nhau. Đó có thể là hiểu rõ nhu cầu, giữ ranh giới và tìm cách thân mật mà cả hai cùng chấp nhận.
Bạn có thể đọc thêm bài Chu kỳ đáp ứng tình dục ở người là gì? để hiểu thêm về các khía cạnh của đáp ứng tình dục.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].
Tài liệu tham khảo
- Clark, A. N., Walters, T. L., & Lefkowitz, E. S. (2024). “It’s an ongoing discussion about desire”: Adults’ strategies for managing sexual and affectionate desire discrepancies in romantic relationships. Journal of Marital and Family Therapy, 50, 669–686. https://doi.org/10.1111/jmft.12709
- Dewitte, M., Carvalho, J., Corona, G., Limoncin, E., Pascoal, P., Reisman, Y., & Štulhofer, A. (2020). Sexual desire discrepancy: A position statement of the European Society for Sexual Medicine. Sexual Medicine, 8(2), 121–131. https://doi.org/10.1016/j.esxm.2020.02.008
- Janssen, E., & Bancroft, J. (2023). The Dual Control Model of Sexual Response: A scoping review, 2009–2022. The Journal of Sex Research, 60(7), 948–968. https://doi.org/10.1080/00224499.2023.2219247
