Vì sao ngành truyền thông nhiều phụ nữ nhưng ít nữ lãnh đạo?

Ngành truyền thông nhiều phụ nữ nhưng ít nữ lãnh đạo, và bằng chứng hiện có gợi ý nguyên nhân nằm nhiều ở những rào cản thăng tiến trong cách nghề vận hành, chứ không đơn giản vì phụ nữ “không muốn” lãnh đạo. Theo Viện Reuters, năm 2025 phụ nữ chiếm khoảng 40% nhà báo ở 12 thị trường được khảo sát nhưng chỉ chiếm 27% số tổng biên tập. Ở Việt Nam, hơn 40% người làm báo chí, truyền thông là nữ, trong khi tỷ lệ nữ tổng biên tập, giám đốc đài vẫn được mô tả là “khiêm tốn”.

Tóm tắt nhanh:

• Ở cả 12 thị trường Viện Reuters theo dõi năm 2025, đa số tổng biên tập là nam giới.
• Tỷ lệ nữ ở ghế lãnh đạo không phản ánh tỷ lệ nữ trong nghề, gợi ý có rào cản trong lộ trình thăng tiến.
• Việt Nam chưa có số liệu công khai, cập nhật về tỷ lệ nữ lãnh đạo cơ quan báo chí; theo tôi, việc thiếu số liệu cũng là một vấn đề.

Số liệu thế giới nói gì về nữ lãnh đạo trong báo chí?

Số liệu cho thấy phụ nữ vẫn là thiểu số ở vị trí cao nhất của tòa soạn. Bản tóm tắt dữ liệu năm 2025 của Viện Reuters về Nghiên cứu Báo chí (Đại học Oxford) khảo sát 240 thương hiệu tin tức lớn ở 12 thị trường, gồm Kenya, Nam Phi, Hồng Kông, Nhật Bản, Hàn Quốc, Phần Lan, Đức, Tây Ban Nha, Anh, Mexico, Mỹ và Brazil. Trong 171 tổng biên tập, chỉ 27% là nữ, và ở cả 12 thị trường, đa số tổng biên tập là nam (Ross Arguedas và cộng sự, 2025). Tính đến tháng 10/2026, đây là ấn bản mới nhất của báo cáo này.

Bức tranh có nhích lên, nhưng chậm. Con số năm 2024 là 24%. Ở 10 thị trường được theo dõi từ năm 2020, tỷ lệ này tăng từ 23% lên 28%, trong khi 4 thị trường lại giảm. Trong 32 tổng biên tập mới được bổ nhiệm giai đoạn 2024 và 2025, 34% là nữ (Ross Arguedas và cộng sự, 2025).

Hai trường hợp châu Á cho thấy con số có thể dao động mạnh. Tỷ lệ nữ tổng biên tập ở Nhật Bản tăng 17 điểm phần trăm trong một năm, từ 8% lên khoảng 25%, còn ở Hàn Quốc giảm xuống 7%, thấp nhất trong 12 thị trường (Ross Arguedas và cộng sự, 2025). Vì mẫu chỉ gồm 20 thương hiệu mỗi nước, tôi nghĩ ta nên đọc xu hướng qua nhiều năm, giống như một nghiên cứu mới chưa đủ để kết luận điều gì.

Ở Việt Nam, phụ nữ đứng ở đâu trong nghề báo?

Phụ nữ đông trong nghề nhưng thưa ở tầng lãnh đạo cao nhất. Theo báo Văn Hóa, cả nước có khoảng 41.000 người hoạt động trong lĩnh vực báo chí, truyền thông, trong đó hơn 40% là nữ, dẫn số liệu từ Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; tỷ lệ phụ nữ giữ chức vụ như tổng biên tập, giám đốc đài “vẫn còn khiêm tốn” (Minh Hà & Nam Anh, 2025).

Báo Pháp luật Việt Nam cũng ghi nhận nữ chiếm hơn 40% hội viên Hội Nhà báo Việt Nam, nhưng tại thời điểm bài viết, chưa có phụ nữ giữ chức Phó Chủ tịch Hội trở lên; số nữ tổng biên tập được mô tả là “khá khiêm tốn so với tổng số nữ nhà báo” (Ngọc Nga, 2025).

Tôi chưa tìm thấy một con số công khai, cập nhật về tỷ lệ nữ lãnh đạo các cơ quan báo chí Việt Nam. Theo tôi, đây là điều đáng bàn: điều không được đo thì khó được cải thiện, cũng như một chiến dịch khó tiến bộ nếu thiếu KPI truyền thông rõ ràng.

Vì sao nhiều phụ nữ vào nghề nhưng ít người lên tới đỉnh?

Bằng chứng hiện có chỉ về những rào cản bên trong nghề nhiều hơn là về lựa chọn cá nhân. Nhóm tác giả của Viện Reuters đưa ra vài nhận định đáng chú ý (Ross Arguedas và cộng sự, 2025):

• Ở 11 thị trường có dữ liệu, không có tương quan giữa mức bất bình đẳng giới chung của một quốc gia (theo Chỉ số Bất bình đẳng giới của Liên Hợp Quốc) và tỷ lệ nữ tổng biên tập ở nước đó. Điều này gợi ý tình trạng thiếu nữ lãnh đạo xuất phát ít nhất một phần từ các yếu tố bên trong ngành báo chí.
• Tỷ lệ nữ tổng biên tập không phản ánh tỷ lệ nữ nhà báo, gợi ý có rào cản cụ thể trên lộ trình thăng tiến.
• Các tác giả dẫn lại nhiều nghiên cứu trước đó về những thói quen làm việc mang tính giới (gendered routines), các “câu lạc bộ đàn ông” (boys’ clubs) trong tòa soạn và tình trạng phụ nữ tập trung ở những vị trí cấp thấp hơn.
• Ở một số nơi, đặc biệt là Mỹ, tiến bộ chững lại cùng làn sóng phản đối các chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập.

Tôi muốn thêm một góc nhìn mang tính quan điểm. Nghề báo thường đòi hỏi giờ giấc thất thường, sẵn sàng trực đêm và đi công tác đột xuất. Khi việc chăm sóc gia đình vẫn đổ nhiều về phía phụ nữ, cộng với gánh nặng tinh thần (mental load) ít ai nhìn thấy, những yêu cầu ấy có thể trở thành bộ lọc vô hình ở giai đoạn giữa sự nghiệp. Đây là giả thuyết của tôi, cần thêm dữ liệu Việt Nam để kiểm chứng.

Ai ngồi ghế tổng biên tập thì liên quan gì đến người đọc?

Có liên quan, vì người lãnh đạo tòa soạn tham gia quyết định chuyện gì được đưa tin và đưa tin theo góc nào. Theo lý thuyết khung hóa, điều được nhấn mạnh sẽ định hình điều công chúng ghi nhớ. Tôi không cho rằng nữ lãnh đạo tự động làm báo “tốt hơn”. Nhưng một ban biên tập đa dạng hơn thường có nhiều góc nhìn hơn để phát hiện điểm mù, chẳng hạn việc phụ nữ ít xuất hiện với vai trò chuyên gia trên báo chí.

Cơ quan báo chí và người làm nghề có thể làm gì?

Theo tôi, có vài việc khả thi mà không tốn quá nhiều nguồn lực:

• Đo và công bố: thống kê tỷ lệ nam, nữ theo từng cấp, từ phóng viên tới ban biên tập, và theo dõi qua nhiều năm.
• Minh bạch bổ nhiệm: tiêu chí rõ ràng giúp giảm vai trò của các mạng lưới quan hệ không chính thức.
• Thiết kế lịch làm việc thân thiện với người có con nhỏ, cho cả nam lẫn nữ.
• Với cá nhân: chủ động để chuyên môn của mình được nhìn thấy. Bài xây dựng thương hiệu cá nhân bằng giá trị học thuật có một số gợi ý.

Bài viết thuộc chuyên đề Bản lĩnh dịu dàng của Dy Khoa Blog.

Câu hỏi thường gặp

Phụ nữ chiếm bao nhiêu phần trăm tổng biên tập trên thế giới?

Không có con số toàn cầu đầy đủ. Ở 12 thị trường Viện Reuters khảo sát năm 2025, phụ nữ chiếm 27% số tổng biên tập, trong khi chiếm khoảng 40% số nhà báo (Ross Arguedas và cộng sự, 2025).

Phụ nữ chiếm bao nhiêu trong nghề báo ở Việt Nam?

Hơn 40% trong khoảng 41.000 người hoạt động báo chí, truyền thông là nữ (Minh Hà & Nam Anh, 2025), và nữ cũng chiếm hơn 40% hội viên Hội Nhà báo Việt Nam (Ngọc Nga, 2025).

Có phải phụ nữ ít muốn làm lãnh đạo?

Dữ liệu của Viện Reuters không ủng hộ cách giải thích đơn giản này; các tác giả chỉ ra rào cản trong lộ trình thăng tiến và văn hóa tòa soạn (Ross Arguedas và cộng sự, 2025).

Điều gì nên nhớ?

Phụ nữ đã đông trong nghề truyền thông, nhưng ghế lãnh đạo cao nhất vẫn chủ yếu thuộc về nam giới, ở thế giới lẫn ở Việt Nam. Bằng chứng gợi ý nguyên nhân nằm nhiều ở cách nghề vận hành hơn là ở mong muốn của phụ nữ. Tôi tin bước đầu tiên là đo đếm minh bạch, rồi sửa những quy trình khiến người giỏi bị rơi rụng giữa đường.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này viết dựa trên quan điểm của người viết, là Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là hoạt động trao đổi thông tin khoa học giữa các nhà khoa học, nhà truyền thông và công chúng, nhằm tạo ra nhận thức, sự quan tâm, ý kiến và hiểu biết về khoa học.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là quá trình tương tác và đối thoại hai chiều giữa các nhà nghiên cứu và công chúng, tạo ra lợi ích song phương và nâng cao chất lượng khoa học.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].