Mỗi ngày, học sinh THPT lướt qua hàng chục, thậm chí hàng trăm nội dung về sức khỏe, dịch bệnh, thực phẩm “thần dược” trên TikTok và Facebook. Phần lớn các em tiếp cận thông tin khoa học – sức khỏe qua mạng xã hội thay vì các nguồn chính thống, trong khi giáo dục phổ thông hiện chưa có module riêng dạy cách kiểm chứng loại thông tin này. “Lá Chắn Thông Tin“ ra đời để lấp khoảng trống đó.
Lá Chắn Thông Tin là gì?
Lá Chắn Thông Tin là chương trình giáo dục truyền thôngGiáo dục truyền thông (Media literacy)Media literacy, thường được gọi là giáo dục truyền thông hoặc năng lực truyền thông, là khả năng của người công dân trong việc tiếp cận, phân tích và tạo ra thông tin cho những mục đích cụ thể.Xem giải thích đầy đủ → khoa học phi lợi nhuận dành cho học sinh THPT, thuộc chuỗi hoạt động cộng đồng Dy Khoa Gives. Chương trình do Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa) – giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang – trực tiếp thiết kế nội dung và đứng lớp.
Slogan của chương trình: “Dừng lại trước khi tin – kiểm tra trước khi chia sẻ.”
Vì sao học sinh cần một “lá chắn” trước tin giả sức khỏe?
Chương trình xuất phát từ ba quan sát thực tế trong quá trình giảng dạy và thực hành nghề truyền thông khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là việc dùng kỹ năng, phương tiện, hoạt động và đối thoại phù hợp để tạo ra ở người nghe một hoặc nhiều phản hồi với khoa học: nhận biết, thích thú, quan tâm, hình thành quan điểm và hiểu biết.Xem giải thích đầy đủ → – y tế:
- Nguồn tin chủ yếu là mạng xã hội: học sinh THPT hiện tiếp cận thông tin khoa học – sức khỏe qua TikTok, Facebook nhiều hơn các kênh chính thống.
- Tin giả lan nhanh vì đánh vào cảm xúc: nội dung giật gân về sức khỏe, dịch bệnh, thực phẩm “thần dược” dễ được chia sẻ hơn thông tin chính xác nhưng khô khan.
- Thiếu kỹ năng thẩm định bài bản: chương trình phổ thông chưa có module riêng dạy cách kiểm chứng thông tin khoa học – y tế trên mạng xã hội.
Bộ công cụ cốt lõi: “Dừng – Tra – Chia”
Toàn bộ buổi học xoay quanh một khung ba bước, ngắn gọn và dễ nhớ:
- Dừng – dừng lại trước khi chia sẻ, tự hỏi “Ai đăng? Vì sao đăng lúc này?”
- Tra – tra nguồn gốc thông tin: tác giả, thời điểm đăng, có được cơ quan y tế hoặc báo chí chính thống xác nhận hay không.
- Chia – chỉ chia sẻ khi đã xác minh; nếu không chắc, hỏi người có chuyên môn hoặc không chia sẻ.
Một buổi học diễn ra như thế nào?
Chương trình gói gọn trong 2 tiết (khoảng 90 phút), quy mô một lớp 35-45 học sinh mỗi buổi:
| Thời lượng | Nội dung |
|---|---|
| 10 phút | Khởi động bằng câu chuyện tin đồn sức khỏe quen thuộc, khảo sát nhanh “Ai từng tin/từng chia sẻ?” |
| 15 phút | Vì sao tin giả “lây lan” nhanh – cơ chế cảm xúc, thiên kiến xác nhậnThiên kiến xác nhận (Confirmation bias)Thiên kiến xác nhận là xu hướng tìm kiếm và diễn giải bằng chứng theo hướng nghiêng về niềm tin sẵn có, ví dụ chỉ để ý đến các trường hợp khẳng định điều mình tin và nhớ bằng chứng như thể nó hợp với điều mình tin hơn thực tế.Xem giải thích đầy đủ →, thuật toán mạng xã hội |
| 15 phút | Giới thiệu bộ công cụ “Dừng – Tra – Chia” |
| 30 phút | Thực hành nhóm: soi tin thật – tin giả trên các case mô phỏng |
| 10 phút | Đại diện nhóm trình bày, phản biện, tổng hợp |
| 10 phút | Tổng kết, quiz ngắn, phát phiếu “Dừng – Tra – Chia” mang về |
Hình thức tổ chức linh hoạt: có thể lồng vào giờ sinh hoạt dưới cờ, hoạt động ngoại khóa hoặc tiết sinh hoạt lớp, tùy sắp xếp của nhà trường.
Cam kết phi lợi nhuận
Lá Chắn Thông Tin không thu phí học sinh hay nhà trường, không có mục tiêu kinh doanh và không lồng ghép nội dung quảng cáo thương mại trong buổi học. Đây là một trong bốn nhóm hoạt động của Dy Khoa Gives – chuỗi hoạt động cá nhân vì cộng đồng của người thực hiện.
Lộ trình triển khai
Mục tiêu của chương trình là đến được với 200 trường THPT trên cả nước trong 2 năm. Giai đoạn đầu tập trung ở khu vực phía Nam, phù hợp điều kiện di chuyển hiện tại; khi có cơ hội tài trợ, vùng phủ sẽ được mở rộng sang các tỉnh, thành khác.
Nhà trường đăng ký tham gia như thế nào?
Nhà trường quan tâm tổ chức buổi “Lá Chắn Thông Tin” có thể để lại thông tin qua form đăng ký trên website dự án, hoặc liên hệ trực tiếp qua email [email protected]. Người thực hiện sẽ phản hồi trong vòng 48 giờ để trao đổi cụ thể về thời gian và quy mô tổ chức.
- Website dự án: https://dykhoa.com/gives/lachanthongtin/
- Website Dy Khoa Gives: https://dykhoa.com/gives/
Đôi lời giới thiệu
Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa) là giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông – Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là những cách thức để hoạt động và lợi ích của giáo dục đại học, nghiên cứu được chia sẻ với công chúng; theo NCCPE, đây là quá trình hai chiều, có tương tác và lắng nghe, nhằm tạo lợi ích cho cả hai bên.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Khi cần liên hệ, vui lòng gửi email về [email protected].
Đọc tin giải Nobel thế nào cho đúng?
Nobel 2026 cho thấy bốn lỗi hay gặp khi đọc tin: nhầm công cụ nghiên cứu thành cách chữa bệnh, nhầm năm khám phá, quên tập thể và tên gọi giải Kinh tế.
Bạo lực trực tuyến nhắm vào nữ nhà báo và nhà khoa học nguy hiểm thế nào?
73% nữ nhà báo trong khảo sát của UNESCO từng bị bạo lực trực tuyến. Vì sao điều đó khiến cả xã hội mất đi tiếng nói chuyên môn?
Cần giải pháp truyền thông hoặc đào tạo nội bộ cho tổ chức?
Dy Khoa sẵn sàng đồng hành cùng quý doanh nghiệp, cơ quan và trường đại học trong đào tạo báo chí – marcom, quản trị khủng hoảng và truyền thông khoa học – sức khoẻ.
