Chu kỳ đáp ứng tình dục ở người là gì?

Chu kỳ đáp ứng tình dụcChu kỳ đáp ứng tình dục (Sexual response cycle)Chu kỳ đáp ứng tình dục là mô hình mô tả chuỗi thay đổi của cơ thể khi được kích thích tình dục; mô hình kinh điển của Masters và Johnson (1966) gồm bốn giai đoạn: hưng phấn, bình nguyên, cực khoái và thoái trào.Xem giải thích đầy đủ → là chuỗi các thay đổi sinh lý và tâm lý xảy ra trong cơ thể con người khi có kích thích tình dục. Có hai mô hình khoa học chính được sử dụng để mô tả chu kỳ này: mô hình bốn giai đoạn tuyến tính của William Masters và Virginia Johnson (1966), và mô hình vòng tròn của Rosemary Basson (2000), vốn phản ánh tốt hơn trải nghiệm của nhiều phụ nữ.

Mô hình bốn giai đoạn của Masters và Johnson là gì?

Dựa trên quan sát trực tiếp hơn 10.000 phản ứng tình dục trong phòng thí nghiệm, Masters và Johnson mô tả chu kỳ đáp ứng tình dục gồm bốn giai đoạn diễn ra theo trình tự tuyến tính:

Mô hình này áp dụng cho cả nam và nữ, và cho rằng các giai đoạn diễn ra tuần tự, không bỏ qua bước nào.

Vì sao mô hình tuyến tính bị đặt câu hỏi?

Mô hình bốn giai đoạn của Masters và Johnson được xây dựng dựa trên quan sát sinh lý và mô tả khá chính xác đáp ứng của nam giới, nhưng nhiều chuyên gia y học tình dục sau này nhận thấy quá trình từ hưng phấn ban đầu đến hồi phục không phải lúc nào cũng diễn ra tuyến tính, đặc biệt ở nữ giới. Cụ thể, mô hình này giả định ham muốn tình dục luôn xuất hiện một cách tự phát trước khi có kích thích, trong khi nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy ở không ít phụ nữ, ham muốn lại xuất hiện sau khi đã có kích thích và hưng phấn.

Mô hình vòng tròn của Basson khác gì?

Năm 2000, nhà nghiên cứu người Canada Rosemary Basson công bố mô hình đáp ứng tình dục nữ khác biệt trên tạp chí Journal of Sex & Marital Therapy. Mô hình này chuyển trọng tâm từ ham muốn tự phát sang một chu kỳ mang tính đáp ứng (responsive cycle). Theo Basson, động lực tình dục ở nhiều phụ nữ xuất phát từ mong muốn gần gũi về mặt cảm xúc (intimacy-based motivation), sau đó mới dẫn đến việc xử lý kích thích tình dục, hưng phấn, và đánh giá nhận thức – cảm xúc về sự hưng phấn đó. Ham muốn tình dục để tiếp tục trải nghiệm thể chất chỉ xuất hiện sau, chứ không phải là điểm khởi đầu.

Mô hình vòng tròn của Basson cho rằng phụ nữ có nhiều động cơ khác nhau để tham gia hoạt động tình dục, không chỉ vì ham muốn tình dục đơn thuần, mà còn vì mong muốn sự thân mật, gắn kết hay cảm giác hạnh phúc trong mối quan hệ.

Ham muốn đáp ứng (responsive desire) là gì?

Ham muốn đáp ứng là dạng ham muốn tình dục xuất hiện sau khi đã có kích thích hoặc hưng phấn, khác với ham muốn tự phát (spontaneous desire) là dạng ham muốn xuất hiện trước và độc lập với kích thích. Theo mô hình của Basson, một người phụ nữ có thể bắt đầu từ trạng thái trung lập về tình dục, không chủ động khởi xướng, nhưng sẵn sàng đáp ứng khi có yếu tố kích thích phù hợp như sự gần gũi, trò chuyện hay đụng chạm thân mật.

Hai mô hình này được ứng dụng ra sao trong thực hành lâm sàng?

Cả hai mô hình đều được sử dụng trong y học tình dục hiện nay, tùy vào bối cảnh. Mô hình bốn giai đoạn của Masters và Johnson vẫn là điểm tham chiếu phổ biến, đặc biệt trong mô tả đáp ứng sinh lý ở nam giới. Mô hình vòng tròn của Basson được cộng đồng y học tình dục nữ giới sử dụng rộng rãi hơn, và khái niệm ham muốn đáp ứng cũng là một trong các tiêu chí được đề cập khi mô tả rối loạn hứng thú/hưng phấn tình dục nữ (FSIAD) trong DSM-5, dù các nhà nghiên cứu lưu ý rằng đây không phải là mô hình nền tảng duy nhất cho tiêu chuẩn chẩn đoán này. Cả hai mô hình đều có giá trị tham khảo, không phải quy tắc cố định, vì trải nghiệm tình dục có sự khác biệt lớn giữa các cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình nào đúng hơn: Masters-Johnson hay Basson? Không có mô hình nào “đúng tuyệt đối”. Mỗi mô hình phản ánh tốt một số khía cạnh khác nhau của đáp ứng tình dục; mô hình của Basson được xem là phù hợp hơn với trải nghiệm của nhiều phụ nữ, đặc biệt trong các mối quan hệ lâu dài.

Ham muốn đáp ứng có phải là dấu hiệu bất thường không? Không. Ham muốn đáp ứng là một dạng ham muốn tình dục phổ biến, đặc biệt sau giai đoạn đầu của mối quan hệ, không phải dấu hiệu của rối loạn chức năng tình dục.

Chu kỳ đáp ứng tình dục có giống nhau ở mọi người không? Không. Các mô hình chỉ mang tính tham khảo. Trải nghiệm thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố cá nhân, cảm xúc, mối quan hệ và bối cảnh cụ thể.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là việc dùng kỹ năng, phương tiện, hoạt động và đối thoại phù hợp để tạo ra ở người nghe một hoặc nhiều phản hồi với khoa học: nhận biết, thích thú, quan tâm, hình thành quan điểm và hiểu biết.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là những cách thức để hoạt động và lợi ích của giáo dục đại học, nghiên cứu được chia sẻ với công chúng; theo NCCPE, đây là quá trình hai chiều, có tương tác và lắng nghe, nhằm tạo lợi ích cho cả hai bên.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].

Ngày đăng