Sci&Marcom GlossaryKhông phải tin sai nào cũng xuất phát từ hiểu lầm. Có những nội dung được dựng lên có chủ đích để gây hại. Khung rối loạn thông tin của Hội đồng châu Âu gọi loại này là thông tin sai lệch có chủ đích (disinformation), để tách nó khỏi những trường hợp chia sẻ nhầm.
Thông tin sai lệch có chủ đích gồm những yếu tố nào?
Gồm hai yếu tố cùng lúc: nội dung sai và chủ ý gây hại (Wardle & Derakhshan, 2017). Đối tượng bị gây hại có thể là một người, một nhóm xã hội, một tổ chức hoặc một quốc gia (Wardle & Derakhshan, 2017).
Disinformation khác gì misinformation và malinformation?
Disinformation và misinformation đều là nội dung sai, nhưng misinformation không có ý định gây hại. Malinformation thì ngược lại: nội dung dựa trên sự thật nhưng bị dùng để gây hại (Wardle & Derakhshan, 2017).
| Loại | Nội dung | Ý định gây hại |
|---|---|---|
| Thông tin sai lệch (misinformation) | Sai | Không |
| Thông tin sai lệch có chủ đích (disinformation) | Sai | Có |
| Thông tin gây hại (malinformation) | Dựa trên sự thật | Có |
Tổng hợp từ Wardle và Derakhshan (2017).
Có tài liệu nào để học sâu hơn về disinformation?
UNESCO đã xuất bản một sổ tay mẫu cho đào tạo báo chí về tin giả và thông tin sai lệch có chủ đích (Ireton & Posetti, 2018). Với bối cảnh khu vực, bạn có thể đọc thêm bài vì sao tin giả sức khỏe lan nhanh hơn sự thật ở Đông Nam Á.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần tách disinformation khỏi misinformation?
Vì hai loại khác nhau ở ý định gây hại, đây là một trong hai tiêu chí cốt lõi của khung rối loạn thông tin (Wardle & Derakhshan, 2017). Cách ứng phó với tin sai được bàn trong bài thông tin sai lệch khoa học.
Disinformation có luôn là bịa đặt hoàn toàn không?
Định nghĩa chỉ yêu cầu nội dung sai và có chủ ý gây hại (Wardle & Derakhshan, 2017). Nếu nội dung đúng sự thật nhưng bị dùng để gây hại thì thuộc nhóm thông tin gây hại (malinformation).
