Sci&Marcom GlossaryKhi nói đến rối loạn thông tin, người ta thường nghĩ đến tin sai. Nhưng thông tin đúng sự thật cũng có thể gây hại nếu bị dùng sai mục đích. Khung rối loạn thông tin của Hội đồng châu Âu gọi đây là thông tin gây hại (malinformation).
Điểm khác biệt cốt lõi của thông tin gây hại là gì?
Nội dung không sai, cái gây hại nằm ở cách thông tin được sử dụng (Wardle & Derakhshan, 2017). Đây là loại thứ ba trong khung rối loạn thông tin, bên cạnh thông tin sai lệch và thông tin sai lệch có chủ đích (Wardle & Derakhshan, 2017).
Malinformation khác gì misinformation và disinformation?
Misinformation và disinformation đều là nội dung sai, còn malinformation dựa trên sự thật (Wardle & Derakhshan, 2017).
| Loại | Nội dung | Ý định gây hại |
|---|---|---|
| Thông tin sai lệch (misinformation) | Sai | Không |
| Thông tin sai lệch có chủ đích (disinformation) | Sai | Có |
| Thông tin gây hại (malinformation) | Dựa trên sự thật | Có |
Tổng hợp từ Wardle và Derakhshan (2017).
Người làm truyền thông cần lưu ý gì?
Theo định nghĩa trên, kiểm chứng đúng hay sai là chưa đủ: một nội dung đúng sự thật vẫn có thể thuộc nhóm thông tin gây hại nếu được dùng để gây hại (Wardle & Derakhshan, 2017). Vì vậy, khi đưa tin hoặc chia sẻ, cần cân nhắc thêm mục đích và hệ quả. Các câu hỏi đạo đức liên quan được bàn trong bài đạo đức trong truyền thông khoa học.
Câu hỏi thường gặp
Thông tin đúng có thể bị xem là rối loạn thông tin không?
Có. Trong khung của Wardle và Derakhshan (2017), thông tin dựa trên sự thật nhưng bị dùng để gây hại vẫn là một dạng rối loạn thông tin.
Thông tin gây hại khác tin sai ở chỗ nào?
Tin sai có nội dung không đúng; thông tin gây hại có nội dung đúng nhưng mục đích sử dụng là gây hại (Wardle & Derakhshan, 2017). Xem thêm bài thông tin sai lệch khoa học.
