Vì sao ngành hàng không vẫn ít nữ phi công?

Ngành hàng không vẫn ít nữ phi công vì nhiều rào cản cộng dồn: chi phí đào tạo cao, con đường vào nghề dài, định kiến về hình ảnh “phi công là nam giới” và lịch bay khó dung hòa với việc làm mẹ. Theo dữ liệu của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), phụ nữ chỉ chiếm 4,0% phi công có giấy phép trên toàn cầu năm 2021 (ICAO, 2023). Con số đang tăng, nhưng rất chậm.

Phụ nữ chiếm bao nhiêu phần trăm phi công?

Tùy nguồn, con số dao động khoảng 4 đến 7%, nhưng đều rất thấp. ICAO (2023) cho biết tỷ lệ nữ trong số phi công có giấy phép tăng từ 3,6% năm 2016 lên 4,0% năm 2021. Tỷ lệ nữ trong kiểm soát viên không lưu ổn định ở mức khoảng 20,6%, nhưng ở kỹ sư và kỹ thuật viên bảo dưỡng tàu bay chỉ là 3,0% năm 2021.

Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) dùng dữ liệu do các hãng tự báo cáo. Trong nhóm tổ chức tham gia sáng kiến 25by2025, nữ chiếm 6% nhân sự buồng lái năm 2023 (IATA, 2024) và 7,0% năm 2025 (IATA, n.d.). UN Tourism (n.d.) tổng hợp rằng phụ nữ chiếm 36% lao động ngành hàng không nhưng chỉ 6% phi công.

Vì sao các con số lệch nhau? ICAO tính trên toàn bộ người có giấy phép, còn IATA tính trên nhóm hãng tự nguyện báo cáo, vốn không đại diện cho cả ngành. Như bài vì sao hai nghiên cứu có thể cho kết quả trái ngược phân tích, khác biệt về phạm vi đo lường dễ tạo ra con số khác nhau; vì vậy, để đánh giá một thông tin có đáng tin, hãy xem con số đo cái gì, trên ai và vào năm nào.

Khác biệt giữa các quốc gia cũng lớn. Theo IATA (2024), phụ nữ chiếm 14% phi công hãng bay tại Ấn Độ; ở Mỹ, tỷ lệ nữ phi công tăng từ 5,6% năm 2018 lên 8,2% năm 2023.

Vì sao phụ nữ ít chọn, và ít trụ lại với nghề phi công?

Không có một nguyên nhân duy nhất. Các báo cáo ngành và nghiên cứu định tính chỉ ra vài rào cản lặp lại.

Chi phí và thời gian đào tạo cản trở thế nào?

Báo cáo tổng kết 25by2025 gọi phi công là nghề có “đường ống dài”: những quyết định định hình tỷ lệ nữ trong buồng lái được đưa ra nhiều năm trước khi một người đủ điều kiện bay. Báo cáo nêu ví dụ ở Ấn Độ, nơi chi phí đào tạo phi công khoảng 100.000 USD hiếm khi được xem là khoản đầu tư hợp lý cho con gái (IATA, n.d.). Hình ảnh “đường ống rò rỉ” này khá giống với câu chuyện phụ nữ trong nghiên cứu khoa học.

Định kiến giới thể hiện ra sao?

Trong nghiên cứu định tính với 15 nữ phi công đang sống và làm việc tại Úc (13 người được phỏng vấn, 2 người trả lời bảng hỏi viết), Mosolena và cộng sự (2025) ghi nhận người tham gia từng bị nhầm là tiếp viên, hoặc nghe hành khách thốt lên khi thấy phi công là phụ nữ. Họ muốn được nhìn nhận đơn giản là phi công. Nghiên cứu của Casebolt (2023) với 10 phụ nữ làm nhiều vị trí trong ngành hàng không cũng mô tả cảm giác thường xuyên là thiểu số, thiếu cơ hội thăng tiến dù đủ năng lực, và định kiến giới.

Sự phân tách nghề nghiệp vẫn rõ: IATA (2024) nhận định đội tiếp viên chủ yếu là nữ, còn tổ lái chủ yếu là nam.

Vì sao lịch bay khó dung hòa với việc làm mẹ?

Lịch bay thay đổi theo tháng khiến việc tìm người trông con rất khó, theo chia sẻ của một nữ phi công trong nghiên cứu của Mosolena và cộng sự (2025). Trong nghiên cứu tình huống về hãng IndiGo (Ấn Độ), báo cáo tổng kết 25by2025 ghi nhận những lần nghỉ việc vào giai đoạn sinh con và chăm sóc gia đình nhiều khi là vĩnh viễn, khiến hãng mất đi nhân sự đã được đào tạo cho vị trí liên quan trực tiếp đến an toàn; báo cáo xem việc giúp phụ nữ quay lại làm việc là thách thức chung của mọi hãng (IATA, n.d.).

Lưu ý rằng các nghiên cứu định tính có mẫu nhỏ, giúp hiểu trải nghiệm nhưng không đại diện cho mọi nữ phi công; xem thêm vì sao một nghiên cứu chưa đủ để kết luận.

Ngành hàng không đang làm gì để thay đổi?

Nỗ lực đáng chú ý nhất là sáng kiến 25by2025 do IATA khởi động năm 2019, với 217 tổ chức cam kết. Mục tiêu là tăng 25% tỷ lệ nữ ở vị trí cấp cao và các vị trí ít nữ (như phi công), hoặc đạt tối thiểu 25%. Theo báo cáo tổng kết, năm 2025 nữ chiếm 31,3% vị trí lãnh đạo tại 102 hãng báo cáo; với buồng lái, 66% tổ chức đạt mục tiêu tăng trưởng, nhưng chỉ 1 trong 115 đạt mức 25% (IATA, n.d.).

Những tổ chức tiến bộ đều đặn nhất đã đầu tư từ sớm: hợp tác với trường bay, cấp học bổng và làm cho nghề phi công hiện diện rõ hơn. Từ trường hợp IndiGo, báo cáo rút ra bài học rằng hợp đồng linh hoạt và lộ trình quay lại sau thời gian nghỉ, kể cả cách giữ cho phi công duy trì kinh nghiệm bay gần đây, chỉ hiệu quả khi được gắn vào cách xếp lịch và mô hình tuyển dụng, thay vì được xem là ngoại lệ (IATA, n.d.). Với Ấn Độ, IATA (2024) cho rằng kết quả đến từ nhiều yếu tố: chương trình cải thiện chính sách doanh nghiệp, sự ủng hộ mạnh của gia đình, đầu tư của doanh nghiệp và các chương trình trợ cấp của nhà nước.

Nghiên cứu của Mosolena và cộng sự (2025) gợi ý thêm: định hướng nghề nghiệp phù hợp, cố vấn (mentorship), lộ trình linh hoạt và nhiều hình mẫu nữ phi công hơn.

Ở Việt Nam thì sao?

Bài viết chưa tìm được số liệu chính thức, công khai về tỷ lệ nữ phi công tại Việt Nam. Theo báo Nhân Dân, cơ trưởng Nguyễn Ly Hương của Vietnam Airlines được xem là nữ cơ trưởng đầu tiên của hàng không Việt Nam, lên cơ trưởng tàu ATR72 vào tháng 10/2014 và lái A350 từ tháng 12/2021. Bài báo cũng cho biết nữ phi công thường nghỉ thai sản khoảng 15 tháng rồi huấn luyện lại ngắn hạn trước khi bay tiếp (Trung Phong & Quang Hưng, 2023).

Hàng không là một phần quan trọng của du lịch. Bức tranh rộng hơn về vị trí của phụ nữ trong ngành có trong bài phụ nữ trong ngành du lịch.

Câu hỏi thường gặp

Nữ phi công chiếm bao nhiêu phần trăm trên thế giới?

Khoảng 4,0% phi công có giấy phép năm 2021 theo ICAO (2023); trong nhóm hãng báo cáo cho IATA, tỷ lệ nữ trong buồng lái là 7,0% năm 2025 (IATA, n.d.).

Nước nào có tỷ lệ nữ phi công cao?

Ấn Độ thường được nhắc đến, với 14% phi công hãng bay là nữ (IATA, 2024).

Rào cản lớn nhất với phụ nữ muốn làm phi công là gì?

Các nguồn nhắc nhiều đến chi phí đào tạo, định kiến giới và lịch bay khó kết hợp với chăm sóc con nhỏ (IATA, n.d.; Mosolena và cộng sự, 2025).

Điều gì nên nhớ?

Ít nữ phi công không phải vì phụ nữ thiếu năng lực, mà vì một chuỗi rào cản từ chi phí đào tạo, định kiến đến cách tổ chức lịch bay. Kinh nghiệm của sáng kiến 25by2025 cho thấy thay đổi có thể đạt được khi doanh nghiệp đầu tư từ sớm và thiết kế lại chính sách nhân sự, dù tiến độ ở buồng lái vẫn chậm. Với Việt Nam, bước đầu tiên có lẽ là công bố dữ liệu tách theo giới. Bạn có thể đọc thêm các bài khác trong chuyên đề Bản lĩnh dịu dàng.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là hoạt động trao đổi thông tin khoa học giữa các nhà khoa học, nhà truyền thông và công chúng, nhằm tạo ra nhận thức, sự quan tâm, ý kiến và hiểu biết về khoa học.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là quá trình tương tác và đối thoại hai chiều giữa các nhà nghiên cứu và công chúng, tạo ra lợi ích song phương và nâng cao chất lượng khoa học.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].