Sci&Marcom GlossaryMô hình đối thoại khoa học (Dialogue Model) là cách tiếp cận truyền thông xem giao tiếp giữa khoa học và xã hội là một quá trình tương tác hai chiều (two-way communication), thay thế cho mô hình truyền tải một chiều truyền thống.
Bản chất và định nghĩa học thuật
Trong các phân tích kinh điển về sự tiến hóa của truyền thông khoa học (Lewenstein, 2003; Bucchi & Trench, 2008), mô hình đối thoại ra đời nhằm khắc phục sự thất bại của Mô hình thiếu hụt (Deficit Model). Thay vì coi công chúng là “những chiếc bình rỗng” thiếu kiến thức cần được nhà khoa học “rót đầy”, mô hình đối thoại công nhận rằng công chúng có những trải nghiệm thực tế, giá trị đạo đức và mối quan tâm chính đáng cần được các nhà khoa học lắng nghe và phản hồi tôn trọng.
Bối cảnh và ứng dụng thực tiễn
Mô hình này được áp dụng thông qua các diễn đàn khoa học mở (Science Cafés), các buổi thảo luận bàn tròn công dân, hay các chương trình hỏi đáp trực tuyến giữa nhà khoa học và người dân. Nó không chỉ giúp công chúng hiểu khoa học mà còn giúp nhà khoa học hiểu được xã hội đang lo lắng điều gì để điều chỉnh hướng nghiên cứu cho phù hợp.
Ví dụ minh hoạ thực tế
Các buổi “Cà phê khoa học” (Café Scientifique) nơi một nhà vật lý thiên văn hay một chuyên gia dịch tễ học ngồi cùng trò chuyện thân mật với người dân tại một quán cà phê, không dùng slide phức tạp, lắng nghe các thắc mắc đời thường và cùng bàn luận như những người bạn.
Những điểm lưu ý quan trọng
- Đối thoại đòi hỏi sự sẵn sàng thay đổi quan điểm từ cả hai phía, không phải là cơ hội để nhà khoa học “thuyết giảng trá hình”.
- Cần kỹ năng lắng nghe và đồng cảm sâu sắc từ người làm truyền thông khoa học.
