Sci&Marcom GlossaryNhắc lịch tiêm cho con, nhớ nhà sắp hết gạo, nghĩ xem cuối tuần ăn gì: những việc này ít khi được tính là “làm việc nhà” nhưng vẫn tốn sức. Tổng quan hệ thống của Reich-Stiebert và cs. (2023) gọi đó là lao động tinh thần (mental labor): công việc nhận thức mang tính quản lý, hướng tới mục tiêu chung của gia đình, hướng về tương lai và thường không được nhìn thấy. Từ mental load thường được dùng gần nghĩa với tải nhận thức (cognitive load) mà phần việc này gây ra.
Gánh nặng tinh thần gồm những phần việc nào?
Theo mô hình của nhà xã hội học Daminger, lao động nhận thức trong gia đình gồm bốn bước:
- Dự liệu: nhận ra một nhu cầu sắp đến.
- Xác định phương án: tìm các cách đáp ứng.
- Quyết định: chọn một phương án.
- Theo dõi: kiểm tra việc đã xong và có ổn không.
Trong nghiên cứu phỏng vấn 35 cặp đôi ở Mỹ của Daminger, phụ nữ đảm nhận phần lớn khâu dự liệu và theo dõi, còn khâu quyết định thường được làm chung (Reich-Stiebert và cs., 2023).
Vì sao gánh nặng tinh thần thường dồn lên phụ nữ?
Tổng quan gồm 31 bài báo; trong 20 nghiên cứu có mẫu cặp đôi khác giới hoặc mẫu hỗn hợp, đa số cho thấy phụ nữ gánh phần lớn hơn, kể cả trong việc chăm con. Hệ quả được ghi nhận gồm căng thẳng, giảm cảm giác khỏe mạnh về tinh thần, kém hài lòng trong quan hệ đôi lứa và ảnh hưởng đến sự nghiệp, dù bằng chứng chưa đồng nhất (Reich-Stiebert và cs., 2023). Ở phạm vi rộng hơn, phụ nữ làm 76,2% tổng thời gian lao động chăm sóc không lương trên thế giới, gấp 3,2 lần nam giới (International Labour Organization, 2018). Bài gánh nặng tinh thần là gì phân tích sâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Gánh nặng tinh thần khác việc nhà thông thường thế nào?
Việc nhà thông thường là phần làm bằng tay chân, như nấu ăn, giặt giũ. Gánh nặng tinh thần là phần nghĩ, nhớ, lên kế hoạch phía sau, nên dễ bị bỏ qua khi chia việc (Reich-Stiebert và cs., 2023).
Gánh nặng tinh thần có dẫn đến kiệt sức không?
Chưa chắc chắn. Trong một khảo sát định tính, các bà mẹ mô tả phần việc này như “công việc toàn thời gian thứ hai” gây kiệt sức; mối liên hệ với sức khỏe tinh thần chủ yếu dựa trên lý thuyết và ít nghiên cứu (Reich-Stiebert và cs., 2023). Xem thêm bài kiệt sức ở phụ nữ đi làm.
