Sci&Marcom GlossaryGiả mạo thô sơ (Cheapfake / Shallowfake) là thuật ngữ dùng để phân biệt các thủ đoạn bóp méo hình ảnh, âm thanh và video bằng các công cụ chỉnh sửa phổ thông giá rẻ với các video giả mạo sử dụng trí tuệ nhân tạo tinh vi (Deepfake).
Bản chất và định nghĩa học thuật
Được định nghĩa bởi Britt Paris và Joan Donovan (2019) tại tổ chức Data & Society, cheapfake bao gồm các kỹ thuật: (1) Làm chậm hoặc tăng tốc video để tạo ảo giác người nói đang say rượu hoặc kích động; (2) Cắt ghép cúp hình (Cropping) để làm biến mất nhân chứng hoặc sự kiện quan trọng trong khung hình; (3) Sử dụng ảnh hoặc video cũ từ một sự kiện ở quốc gia khác rồi chú thích thành sự kiện vừa xảy ra ở địa phương (Tái ngữ cảnh hóa sai lệch – Decontextualization); và (4) Ghép phụ đề dịch sai cố ý.
Bối cảnh và ứng dụng thực tiễn
Mặc dù công chúng và truyền thông thường lo sợ về Deepfake AI, nhưng trên thực tế, hơn 90% video sai sự thật gây bão trên mạng xã hội hiện nay đều là cheapfake. Lý do là chúng cực kỳ dễ làm, chỉ mất vài phút trên điện thoại thông minh, nhưng sức tàn phá dư luận lại vô cùng to lớn do tính trực quan đánh lừa thị giác.
Ví dụ minh hoạ thực tế
Một đoạn video quay cảnh một chính trị gia đang phát biểu bị chỉnh giảm tốc độ phát xuống 75%, khiến giọng nói bị nhịu và chậm chạp, sau đó bị lan truyền với chú thích “Chính trị gia say xỉn khi họp báo”.
Những điểm lưu ý quan trọng
- Không cần thuật toán AI siêu việt mới tạo ra tin giả nguy hiểm; kỹ xảo rẻ tiền vẫn đủ sức lừa hàng triệu người nếu đánh trúng thiên kiến cảm xúc.
- Công cụ tìm kiếm hình ảnh ngược (Reverse Image Search) và đối chiếu video gốc là vũ khí hiệu quả nhất để vạch trần cheapfake.
