Thao túng cảm xúc (emotional manipulation) là gì?

Thao túng cảm xúc là gì?

Thao túng cảm xúc (emotional manipulation) trong truyền thông số là việc dùng ngôn từ kích động, hình ảnh gây sốc hay tình tiết giật gân để khơi dậy phản ứng cảm xúc tức thời, thay vì thuyết phục bằng bằng chứng. Roozenbeek và cs. (2022) xếp ngôn ngữ thao túng cảm xúc vào nhóm kỹ thuật thao túng thường gặp trong thông tin sai lệch, cùng với sự thiếu mạch lạc, lưỡng phân giả (false dichotomy), đổ lỗi cho vật tế thần và công kích cá nhân.

Vì sao nội dung gây xúc động lan nhanh?

Phân tích 563.312 bài đăng trên mạng xã hội về ba chủ đề gây phân cực (kiểm soát súng, hôn nhân đồng giới và biến đổi khí hậu), Brady và cs. (2017) thấy mỗi từ mang sắc thái đạo đức và cảm xúc có thêm trong bài làm mức lan truyền tăng khoảng 20%, và hiệu ứng mạnh hơn trong nội bộ nhóm cùng quan điểm chính trị.

Một nghiên cứu trên Twitter với khoảng 126.000 câu chuyện, được khoảng 3 triệu người chia sẻ hơn 4,5 triệu lần trong giai đoạn 2006 đến 2017, cho thấy tin sai lan xa hơn, nhanh hơn, sâu hơn và rộng hơn tin thật; tin sai có khả năng được chia sẻ lại cao hơn 70% (Vosoughi và cs., 2018). Phản hồi với tin sai thể hiện nhiều sự ngạc nhiên và ghê sợ, còn phản hồi với tin thật thể hiện nhiều sự chờ đợi, buồn, vui và tin tưởng. Nhóm tác giả cũng thấy tài khoản tự động (bot) đẩy tin thật và tin sai đi với tốc độ như nhau; chính con người mới là bên lan truyền tin sai nhiều hơn.

Làm sao nhận diện và phòng ngừa?

Qua 6 thí nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (6.464 người) và một nghiên cứu thực địa trên YouTube (22.632 người), Roozenbeek và cs. (2022) cho thấy các video ngắn giải thích kỹ thuật thao túng giúp người xem nhận ra kỹ thuật tốt hơn, phân biệt nội dung đáng tin và không đáng tin tốt hơn, và đưa ra quyết định chia sẻ tốt hơn. Cách tiếp cận này được trình bày trong bài tiêm phòng tâm lý chống tin giả. Xem thêm vì sao tin giả sức khỏe lan nhanh trên mạng xã hội.