Sci&Marcom GlossaryCùng một bằng chứng về biến đổi khí hậu, hai người có thể rút ra hai kết luận trái ngược. Một cách giải thích là suy luận có động cơ: mục tiêu hay động cơ của một người chi phối quá trình suy luận và phán đoán của họ (Druckman và McGrath, 2019).
Mục tiêu định hướng và mục tiêu chính xác khác nhau thế nào?
Các nhà nghiên cứu phân biệt hai loại mục tiêu khi xử lý thông tin (Druckman và McGrath, 2019; Bayes và Druckman, 2021):
- Mục tiêu định hướng (directional goals): nhắm tới một kết luận định sẵn, thường để bảo vệ niềm tin cũ. Thông tin mới được xử lý để phục vụ kết luận đó.
- Mục tiêu chính xác (accuracy goals): nhắm tới kết luận đúng hoặc tốt nhất, dù kết luận đó là gì.
Khi các nhà nghiên cứu dùng cụm từ “suy luận có động cơ”, họ thường ngầm chỉ loại định hướng (Bayes và Druckman, 2021). Tác động của nó lên các cuộc tranh luận khoa học được phân tích kỹ hơn trong bài Motivated Reasoning: vì sao sự thật khoa học không lay chuyển niềm tin.
Phân cực quan điểm có phải luôn do suy luận có động cơ?
Không nhất thiết. Druckman và McGrath (2019) cho rằng việc các nhóm chính trị bất đồng có thể chỉ phản ánh việc họ tiếp xúc với những dòng thông tin khác nhau, hoặc tin vào những nguồn khác nhau. Vì vậy, chỉ nhìn thấy phân cực thì chưa đủ để kết luận người ta đang suy luận theo định hướng. Góc nhìn bổ sung về vai trò của bản sắc nhóm có trong bài bản sắc văn hóa và sự đồng thuận khoa học.
Câu hỏi thường gặp
Người làm truyền thông nên làm gì khi công chúng suy luận theo định hướng?
Druckman và McGrath (2019) gợi ý thay đổi động cơ bằng cách khơi gợi mục tiêu chính xác, đồng thời tìm hiểu loại bằng chứng mà công chúng thấy đáng tin để trình bày đúng loại đó. Bayes và Druckman (2021) gợi ý làm cho vấn đề khí hậu trở nên gần gũi, gắn với cá nhân hơn để khuyến khích mục tiêu chính xác.
Đã biết chắc khi nào động cơ nào chi phối chưa?
Chưa. Bayes và Druckman (2021) cho rằng các nghiên cứu tiếp theo cần xác định theo cách nhân quả động cơ nào đang hoạt động và khi nào, thay vì mặc định mục tiêu của người tham gia.
