Niềm tin công chúng dành cho khoa học và giới khoa học không phải là một hằng số — nó biến động theo thời gian, khác nhau giữa các nhóm nhân khẩu học, và chịu ảnh hưởng bởi các sự kiện lớn như đại dịch. Đây là một trong những chủ đề được nghiên cứu công phu nhất trong truyền thông khoa học, vì niềm tin chính là nền tảng để công chúng chấp nhận và hành động theo các khuyến nghị khoa học.
Dữ liệu mới nhất từ Hoa Kỳ: Pew Research Center (2026)
Theo khảo sát công bố ngày 15/1/2026 của Pew Research Center — đơn vị theo dõi xu hướng niềm tin công chúng với khoa học tại Mỹ liên tục từ năm 2016 — 77% người trưởng thành Hoa Kỳ cho biết họ có “khá nhiều” hoặc “rất nhiều” niềm tin rằng các nhà khoa học hành động vì lợi ích công chúng, trong đó 28% nói có “rất nhiều” niềm tin. Con số này gần như không đổi so với năm trước (76%).
Tuy nhiên, mức niềm tin này vẫn thấp hơn thời điểm đầu đại dịch COVID-19: vào tháng 4/2020, tỷ lệ này từng đạt 87%. Khảo sát cũng ghi nhận khoảng cách rõ rệt theo đảng phái chính trị: 90% người theo Đảng Dân chủ có niềm tin ở mức “khá nhiều” trở lên, so với 65% ở người theo Đảng Cộng hòa — khoảng cách này đã duy trì ổn định kể từ năm 2021.
Một điểm đáng chú ý khác: trong số các nhóm nghề nghiệp/tổ chức được khảo sát (nhà khoa học, nhà báo, lãnh đạo doanh nghiệp, quan chức dân cử…), các nhà khoa học tiếp tục là nhóm được tin tưởng nhiều nhất, ngang với quân đội — trong khi lãnh đạo doanh nghiệp và quan chức dân cử nhận mức tin tưởng thấp nhất.
Dữ liệu toàn cầu: Wellcome Global Monitor
Ở quy mô toàn cầu, Wellcome Global Monitor — khảo sát về niềm tin công chúng với khoa học được thực hiện tại hơn 100 quốc gia — ghi nhận một xu hướng đáng chú ý trong báo cáo Wellcome Global Monitor 2020: Covid-19: tỷ lệ người nói họ tin tưởng nhà khoa học “rất nhiều” đã tăng từ 34% (năm 2018) lên 43% (năm 2020), tức tăng 9 điểm phần trăm trong bối cảnh đại dịch. Mức tăng này rõ rệt nhất ở nhóm người tự nhận biết “ít” hoặc “không có” kiến thức khoa học — nhóm vốn có niềm tin thấp hơn hẳn so với nhóm hiểu biết khoa học nhiều.
Vì sao dữ liệu này quan trọng với người làm truyền thông khoa học
Hai bộ dữ liệu trên cho thấy vài điểm cần lưu tâm:
- Niềm tin công chúng không tĩnh — nó có thể tăng trong khủng hoảng (như đại dịch) nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi yếu tố chính trị, xã hội ngoài phạm vi khoa học thuần túy.
- Niềm tin không đồng nhất giữa các nhóm công chúng — khoảng cách theo đảng phái, mức học vấn, hay hiểu biết khoa học sẵn có đòi hỏi chiến lược truyền thông phân khúc thay vì một thông điệp chung cho tất cả.
- Nhóm ít hiểu biết khoa học lại là nhóm có mức tăng niềm tin nhanh nhất khi được tiếp cận thông tin nhiều hơn (theo dữ liệu Wellcome) — đây là luận điểm ủng hộ vai trò của truyền thông khoa học đại chúng, dù không phủ nhận những giới hạn đã biết của cách tiếp cận “lấp đầy khoảng trống kiến thức” (deficit model).
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu có bất kỳ sai sót, góp ý, xin vui lòng gửi email cho tác giả: [email protected]. Trân trọng cảm ơn!
Tài liệu tham khảo
Kennedy, B., & Kikuchi, E. (2026). Americans’ confidence in scientists. Pew Research Center.
Wellcome. (2021). Wellcome Global Monitor 2020: Covid-19. Wellcome Trust.
Ngày đăng
