Ánh sáng xanh có thực sự hại mắt như lời đồn?
Bạn có bao giờ nghe câu này chưa? “Đừng nhìn điện thoại nhiều. Ánh sáng xanh hại mắt lắm.” Nhiều người tin điều này. Nhiều cửa hàng cũng bán kính chống ánh sáng xanh. Họ nói kính này giúp mắt đỡ mỏi. Vậy sự thật là gì? Khoa học đã trả lời câu hỏi này khá rõ ràng.
Ánh sáng xanh là gì?
Ánh sáng xanh là một phần của ánh sáng nhìn thấy được. Mặt trời phát ra ánh sáng xanh. Màn hình điện thoại, máy tính, đèn LED cũng phát ra ánh sáng xanh. Nhưng lượng ánh sáng xanh từ màn hình rất nhỏ. Nó nhỏ hơn nhiều so với ánh sáng mặt trời.
Ánh sáng xanh từ màn hình có làm hỏng mắt không?
Câu trả lời hiện tại là: có vẻ như chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy điều đó.
Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (American Academy of Ophthalmology – AAO) cho biết như vậy. Theo họ, hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để khẳng định ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử gây tổn thương mắt.
Một bài tổng quan khoa học năm 2023, đăng trên tạp chí Ophthalmology and Therapy, cũng đưa ra kết luận tương tự. Các nhà khoa học có thí nghiệm trên tế bào và trên động vật. Họ thấy ánh sáng xanh cường độ cao có thể gây tổn thương võng mạc. Nhưng cường độ đó cao hơn rất nhiều so với ánh sáng từ màn hình khi ta dùng bình thường. Nói cách khác, mức ánh sáng xanh ta tiếp xúc hàng ngày không đủ mạnh để gây hại theo cách đó.
Vậy tại sao nhìn màn hình lâu lại thấy mỏi mắt?
Đây mới là phần quan trọng. Cảm giác mỏi mắt, khô mắt, nhức đầu khi dùng máy tính lâu có tên gọi riêng. Nó gọi là “hội chứng thị giác màn hình” (digital eye strain). Theo các chuyên gia nhãn khoa, nguyên nhân chính có thể không phải ánh sáng xanh. Nguyên nhân thường được nhắc đến nhiều hơn là:
- Chớp mắt ít hơn bình thường khi nhìn màn hình
- Mắt phải tập trung liên tục ở một khoảng cách gần
- Ánh sáng phòng không phù hợp, màn hình quá sáng hoặc quá tối
Vậy giải pháp không nằm ở việc chặn ánh sáng xanh. Giải pháp nằm ở thói quen dùng mắt đúng cách.
Kính chống ánh sáng xanh có tác dụng không?
Đây là câu hỏi nhiều người quan tâm nhất. Và câu trả lời có thể khiến bạn bất ngờ.
Năm 2023, tổ chức Cochrane công bố một nghiên cứu tổng hợp rất lớn. Cochrane là tổ chức nổi tiếng vì tiêu chuẩn đánh giá bằng chứng khoa học rất khắt khe. Nhóm nghiên cứu đã xem xét 17 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, ở sáu quốc gia khác nhau.
Kết quả cho thấy: kính chống ánh sáng xanh dường như không giúp giảm mỏi mắt khi dùng máy tính, ít nhất là trong khoảng thời gian theo dõi ngắn hạn của nghiên cứu. Nghiên cứu cũng chưa tìm thấy bằng chứng rõ ràng cho thấy kính này cải thiện chất lượng giấc ngủ. Ngoài ra, dữ liệu hiện có chưa đủ để kết luận kính này có bảo vệ điểm vàng của mắt hay không (khu vực quan trọng ở võng mạc).
Tóm lại, dựa trên bằng chứng hiện tại, có vẻ như kính chống ánh sáng xanh chưa cho thấy lợi ích rõ ràng. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý cần thêm dữ liệu dài hạn để có kết luận chắc chắn hơn.
Vậy nên làm gì để bảo vệ mắt khi dùng màn hình?
Dưới đây là những cách có cơ sở khoa học tốt hơn, thay vì phụ thuộc vào kính chống ánh sáng xanh:
- Áp dụng quy tắc 20-20-20. Cứ mỗi 20 phút, nhìn ra xa khoảng 20 feet (khoảng 6 mét), trong 20 giây.
- Chớp mắt thường xuyên hơn. Khi tập trung vào màn hình, ta thường quên chớp mắt.
- Điều chỉnh ánh sáng phòng. Tránh ánh sáng quá chói hoặc quá tối so với màn hình.
- Giữ khoảng cách hợp lý với màn hình. Không nên để mắt quá gần.
- Đi khám mắt định kỳ. Nếu bạn cần kính đúng độ, việc đeo kính sai độ mới là nguyên nhân gây mỏi mắt thật sự.
Lời kết
Dựa trên bằng chứng khoa học hiện có, ánh sáng xanh từ màn hình chưa cho thấy gây hại rõ ràng cho mắt, ở mức tiếp xúc thông thường. Kính chống ánh sáng xanh cũng chưa cho thấy hiệu quả rõ ràng trong các nghiên cứu chất lượng cao. Nếu bạn hay mỏi mắt khi làm việc với máy tính, có thể thử chú ý đến thói quen chớp mắt, tư thế ngồi, và ánh sáng xung quanh. Đây là những yếu tố được nhiều nghiên cứu ghi nhận là có liên quan.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về hi@dykhoa.com.
Tài liệu tham khảo
Yan Y, Wu Y, Zhao Y, et al. A review on eye diseases induced by blue light: pathology, model, active ingredients and mechanisms. Frontiers in Pharmacology. 2025.
American Academy of Ophthalmology. Statement on blue light and digital eye strain.
Cougnard-Gregoire A, Merle BMJ, Aslam T, et al. Blue Light Exposure: Ocular Hazards and Prevention—A Narrative Review. Ophthalmology and Therapy. 2023;12(2):755-788.
Singh S, Downie LE, Anderson AJ. Blue-light filtering spectacle lenses for visual performance, sleep, and macular health in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2023.
Ngày đăng