Nhiều người khi tìm hiểu về chế độ ăn kiểm soát đường huyết thường nghe đến khái niệm “chỉ số đường huyết” (glycemic index). Nhưng thực tế, các hướng dẫn dinh dưỡng quốc tế gần đây có vẻ đang nhấn mạnh nhiều hơn vào mẫu hình ăn uống tổng thể, thay vì chỉ tập trung vào một con số riêng lẻ. Vậy điều này có nghĩa là gì?
Chỉ số đường huyết là gì?
Chỉ số đường huyết là một con số cho biết một loại thực phẩm chứa carbohydrate làm tăng đường huyết nhanh hay chậm, sau khi ăn. Thực phẩm có chỉ số cao thường làm đường huyết tăng nhanh. Thực phẩm có chỉ số thấp thường làm đường huyết tăng chậm hơn.
Đây là khái niệm được nhắc đến khá nhiều trong các bài viết về dinh dưỡng. Nhưng chỉ dựa vào chỉ số này để chọn thực phẩm có thể chưa đủ toàn diện.
Vì sao chỉ dựa vào chỉ số đường huyết có thể chưa đủ?
Có vài lý do khiến việc chỉ nhìn vào chỉ số đường huyết của từng loại thực phẩm riêng lẻ có thể chưa phản ánh đầy đủ bức tranh:
- Chỉ số đường huyết của một món ăn có thể thay đổi tùy cách chế biến, độ chín, hoặc khi ăn kết hợp với thực phẩm khác
- Một thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp không có nghĩa là luôn tốt cho sức khỏe nói chung, ví dụ một số món có nhiều chất béo bão hòa nhưng chỉ số đường huyết vẫn thấp
- Cách một bữa ăn ảnh hưởng đến đường huyết còn phụ thuộc vào tổng lượng carbohydrate, chất xơ, và các thành phần khác trong cả bữa ăn, chứ không chỉ riêng một loại thực phẩm
Vậy các hướng dẫn dinh dưỡng hiện nay khuyến nghị gì?
Theo Hướng dẫn Chăm sóc Chuẩn (Standards of Care) của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (American Diabetes Association – ADA), cách tiếp cận hiện nay có vẻ nghiêng về việc xem xét mẫu hình ăn uống tổng thể, thay vì chỉ tập trung vào một chỉ số riêng lẻ.
Một số mẫu hình ăn uống được nhắc đến nhiều trong các hướng dẫn liên quan đến kiểm soát đường huyết bao gồm:
- Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải, với nhiều rau củ, cá, dầu ô liu, ngũ cốc nguyên hạt
- Chế độ ăn nhiều chất xơ, giảm thực phẩm chế biến sẵn
- Chế độ ăn kiểm soát tổng lượng carbohydrate trong từng bữa, thay vì loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm
Cần lưu ý, không có một mẫu hình ăn uống duy nhất phù hợp cho tất cả mọi người. Các hướng dẫn hiện nay có xu hướng khuyến khích cá nhân hóa, tùy theo tình trạng sức khỏe, sở thích, và điều kiện sống của từng người.
Vậy điều này có ý nghĩa gì trong bữa ăn hàng ngày?
Một vài gợi ý mang tính tham khảo chung, dựa trên xu hướng từ các hướng dẫn dinh dưỡng hiện nay:
- Ưu tiên thực phẩm nguyên hạt, ít qua chế biến, ví dụ gạo lứt thay vì gạo trắng đã xay xát kỹ, trong chừng mực phù hợp với khẩu vị.
- Kết hợp carbohydrate với chất xơ, đạm, hoặc chất béo tốt trong cùng bữa ăn, có thể giúp đường huyết tăng chậm hơn.
- Chú ý đến tổng lượng carbohydrate trong bữa ăn, không chỉ riêng loại thực phẩm.
- Duy trì thói quen ăn uống đều đặn, không bỏ bữa rồi ăn dồn.
- Trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có kế hoạch ăn uống phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân, đặc biệt nếu bạn có tiền sử đường huyết cao hoặc đái tháo đường.
Lời kết
Kiểm soát đường huyết có vẻ không chỉ nằm ở việc ghi nhớ chỉ số đường huyết của từng loại thực phẩm. Theo các hướng dẫn dinh dưỡng quốc tế hiện nay, cách tiếp cận toàn diện hơn, nhìn vào cả mẫu hình ăn uống, có thể mang lại hiệu quả thực tế hơn. Nếu bạn đang quan tâm đến vấn đề này, có lẽ nên trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để có hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe riêng của mình.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về hi@dykhoa.com.
Tài liệu tham khảo
- American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes. Diabetes Care. 2024/2025 (mục Nutrition Therapy).
Ngày đăng