Cách đọc nhãn dinh dưỡng trên bao bì thực phẩm thế nào cho đúng?

Cách đọc nhãn dinh dưỡng đúng là xem con số được tính trên 100 g (100 ml) hay trên một khẩu phần, rồi chú ý năng lượng, natri, đường và chất béo, sau đó đọc danh sách thành phần và hạn sử dụng. Theo quy định có hiệu lực từ ngày 10/7/2026, nhãn thực phẩm bao gói sẵn tại Việt Nam phải ghi năm thông tin dinh dưỡng cơ bản: năng lượng, chất đạm, carbohydrat, chất béo và natri (Bộ Y tế, 2026).

Tóm tắt nhanh:

• So sánh các sản phẩm theo cùng một mốc, tốt nhất là trên 100 g hoặc 100 ml.
• Đổi natri ra muối bằng cách nhân với 2,5; người lớn nên ăn dưới 2.000 mg natri mỗi ngày.
• Thành phần thường được liệt kê theo khối lượng giảm dần, thứ ghi đầu tiên là thứ nhiều nhất.
• “Sử dụng tốt nhất trước” nói về chất lượng, còn “hạn dùng” (use-by) là mốc sau đó sản phẩm không nên được bày bán nữa.

Vì sao nên đọc nhãn dinh dưỡng?

Vì nhãn cho biết bạn đang ăn bao nhiêu muối, đường và chất béo. Nhưng thói quen này còn ít phổ biến: trong điều tra quốc gia năm 2021, chỉ 34,1% người trưởng thành Việt Nam cho biết có kiểm tra lượng muối hoặc natri trên nhãn (Lan và cộng sự, 2025). Trong khi đó, gần như ai cũng ăn vượt mức muối khuyến nghị, như bài người Việt ăn mặn đến mức nào đã phân tích.

Nhãn thực phẩm ở Việt Nam đang theo quy định nào?

Hai văn bản chính hiện nay là Nghị định 37/2026/NĐ-CP và Thông tư 30/2026/TT-BYT. Nghị định 37/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 23/1/2026, quy định cả việc ghi nhãn hàng hóa và thay thế Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa cùng Nghị định 111/2021/NĐ-CP sửa đổi nghị định này (Nụ Bùi, 2026; Bộ Khoa học và Công nghệ, 2026a). Một số quy định về cách ghi thành phần, chẳng hạn cách ghi hương liệu, nằm ở Điều 48 của nghị định mới (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2026a).

Riêng phần dinh dưỡng, Thông tư 30/2026/TT-BYT của Bộ Y tế ban hành ngày 9/7/2026, có hiệu lực từ ngày 10/7/2026 và thay thế Thông tư 29/2023/TT-BYT (Bộ Y tế, 2026).

Bảng thành phần dinh dưỡng phải có những gì?

Có năm thông tin bắt buộc, cộng thêm hai thông tin tùy loại sản phẩm. Theo Điều 5 Thông tư 30/2026/TT-BYT (Bộ Y tế, 2026):

• Mọi sản phẩm thuộc diện áp dụng: năng lượng, chất đạm (protein), carbohydrat, chất béo và natri.
• Nước giải khát, sữa chế biến có thêm đường và thực phẩm có thêm đường: ghi thêm đường tổng số.
• Thực phẩm chiên, rán: ghi thêm chất béo bão hòa.
• Thành phần có giá trị thấp hơn ngưỡng tại Phụ lục I thì không bắt buộc ghi.

Đơn vị cũng được quy định: năng lượng tính bằng kcal; chất đạm, carbohydrat, chất béo, chất béo bão hòa và đường tổng số tính bằng gam; natri tính bằng miligam (Bộ Y tế, 2026).

Nên đọc theo 100 g hay theo khẩu phần?

Nhà sản xuất được chọn ghi giá trị dinh dưỡng trên 100 g hoặc 100 ml, trên một khẩu phần xác định, hoặc trên một phần của bao gói khi đã ghi số phần trong bao gói (Bộ Y tế, 2026).

Điều này dễ gây nhầm lẫn. Nếu nhãn ghi theo khẩu phần và bao gói có nhiều khẩu phần, ăn hết cả gói nghĩa là bạn phải nhân số liệu lên tương ứng. Khi so sánh hai sản phẩm cùng loại, hãy đưa về cùng mốc 100 g hoặc 100 ml để thấy sản phẩm nào nhiều muối, đường hơn.

Làm sao biết sản phẩm nhiều muối, nhiều đường?

Hãy đối chiếu con số trên nhãn với giới hạn khuyến nghị cho cả ngày. WHO khuyên người lớn ăn dưới 2.000 mg natri mỗi ngày, tương đương dưới 5 g muối; vì 1 g muối chứa khoảng 400 mg natri, bạn có thể nhân lượng natri với 2,5 để ra lượng muối (WHO, 2026a). Nói cách khác, cứ 200 mg natri trên nhãn là khoảng 10% giới hạn natri của cả ngày.

Với đường, WHO khuyên đường tự do dưới 10% tổng năng lượng, khoảng 50 g mỗi ngày với người ăn khoảng 2.000 kcal (WHO, 2026b). Lưu ý rằng “đường tổng số” trên nhãn gồm mọi loại đường có trong sản phẩm, còn khái niệm đường tự do của WHO chỉ gồm đường được thêm vào và đường trong mật ong, siro, nước ép (WHO, 2026b). Hai khái niệm không trùng nhau hoàn toàn, nhưng đường tổng số cao vẫn là tín hiệu nên cân nhắc. Bài mỗi ngày nạp bao nhiêu đường là quá nhiều giải thích kỹ hơn về giới hạn này.

Với chất béo, WHO khuyên chất béo bão hòa không quá 10% và tổng chất béo không quá 30% tổng năng lượng (WHO, 2026b).

Danh sách thành phần cho biết điều gì?

Danh sách thành phần cho biết sản phẩm được làm từ gì và thứ gì chiếm nhiều nhất. Theo tiêu chuẩn chung về ghi nhãn thực phẩm bao gói sẵn của Ủy ban Codex Alimentarius (cơ quan tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế của FAO và WHO), mọi thành phần được liệt kê theo khối lượng giảm dần tại thời điểm sản xuất (Codex Alimentarius Commission, 1985/2010). Vì vậy, nếu đường hoặc muối đứng ở những vị trí đầu, đó là một trong những thành phần chiếm nhiều nhất.

Codex cũng yêu cầu luôn khai báo các thành phần dễ gây dị ứng như ngũ cốc chứa gluten, giáp xác, trứng, cá, đậu phộng, đậu nành, sữa, các loại hạt (Codex Alimentarius Commission, 1985/2010). Bài thực phẩm siêu chế biến hướng dẫn dùng danh sách này để nhận ra nhóm sản phẩm đó.

“Sử dụng tốt nhất trước” và “hạn dùng” khác nhau thế nào?

Theo định nghĩa của Codex, “best before” (sử dụng tốt nhất trước) đánh dấu hết giai đoạn sản phẩm giữ trọn chất lượng trong điều kiện bảo quản đã ghi, và sau ngày này thực phẩm vẫn có thể còn dùng tốt. Còn “use-by” (hạn dùng) đánh dấu thời điểm sau đó sản phẩm có lẽ không còn các đặc tính chất lượng người tiêu dùng mong đợi và không nên được bày bán (Codex Alimentarius Commission, 1985/2010).

Codex cũng yêu cầu ghi rõ điều kiện bảo quản đặc biệt nếu hạn dùng phụ thuộc vào đó (Codex Alimentarius Commission, 1985/2010). Vì vậy, hãy bảo quản sản phẩm đúng hướng dẫn trên nhãn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao có sản phẩm không có bảng dinh dưỡng?

Vì một số loại được miễn, gồm thực phẩm chỉ có một thành phần, nước khoáng thiên nhiên và nước uống đóng chai, muối ăn, chè, cà phê không bổ sung thành phần nào ngoài phẩm màu, hương liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đồ uống có cồn và thực phẩm do cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ sản xuất (Bộ Y tế, 2026). Ngoài ra, sản phẩm sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh trước ngày 1/1/2026 mà nhãn chưa đủ thông tin vẫn được lưu thông đến hết hạn sử dụng ghi trên nhãn (Bộ Y tế, 2026).

Con số phần trăm (%) trên nhãn nghĩa là gì?

Đó là tỷ lệ so với giá trị dinh dưỡng tham chiếu, mức khuyến nghị cho người Việt Nam. Việc ghi tỷ lệ này là tự nguyện (Bộ Y tế, 2026).

Hàng nhập khẩu chỉ có nhãn tiếng nước ngoài có được bán không?

Hàng nhập khẩu phải được hoàn thiện nhãn tiếng Việt trước khi lưu thông trên thị trường trong nước (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2026b).

Điều gì nên nhớ?

Hãy xem mốc tính, đối chiếu natri và đường với giới hạn cả ngày, đọc vài thành phần đầu tiên và kiểm tra hạn sử dụng cùng điều kiện bảo quản. Nhãn không nói hết mọi điều về một thực phẩm, nhưng giúp bạn chọn sản phẩm ít muối, ít đường hơn. Nếu bạn cần kiểm soát đường huyết, bài ăn theo mẫu hình nào để kiểm soát đường huyết có thể hữu ích.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn y khoa cho từng cá nhân.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa họcTruyền thông khoa học (Science communication)Truyền thông khoa học là việc dùng kỹ năng, phương tiện, hoạt động và đối thoại phù hợp để tạo ra ở người nghe một hoặc nhiều phản hồi với khoa học: nhận biết, thích thú, quan tâm, hình thành quan điểm và hiểu biết.Xem giải thích đầy đủ → và Thu hút Công chúngThu hút công chúng (Public engagement)Thu hút công chúng là những cách thức để hoạt động và lợi ích của giáo dục đại học, nghiên cứu được chia sẻ với công chúng; theo NCCPE, đây là quá trình hai chiều, có tương tác và lắng nghe, nhằm tạo lợi ích cho cả hai bên.Xem giải thích đầy đủ → (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].