Sci&Marcom GlossaryNhận thức rủi ro (risk perception) là niềm tin của một người về khả năng bản thân gặp một biến cố xấu (Dillard và cs., 2022). Nhận thức rủi ro không chỉ là phép tính xác suất, như hai phần dưới đây cho thấy.
Điều gì định hình nhận thức rủi ro?
Hướng dẫn truyền thông nguy cơ trong tình trạng khẩn cấp của WHO nhấn mạnh rằng nhận thức rủi ro là yếu tố dự báo chính cho các hành vi phòng ngừa và giảm nhẹ thảm họa, và bản thân nó chịu tác động của nhiều yếu tố như hiểu biết về thảm họa, niềm tin vào giới chức và đặc điểm nhân khẩu học (World Health Organization, 2017).
Hướng dẫn cũng lưu ý trải nghiệm thảm họa trước đây có thể làm giảm cảm nhận rủi ro ở một số cộng đồng.
Cảm giác rủi ro hay con số rủi ro quan trọng hơn?
Trong hai nghiên cứu về COVID-19 công bố năm 2022 với 248 người đang học đại học và 300 người trưởng thành ở Mỹ, Dillard và cs. (2022) so sánh bốn cách đo nhận thức rủi ro. Cảm giác mình dễ bị nhiễm (feelings of risk) gắn chặt và ổn định nhất với ý định hành động và mức lo lắng, trong khi ước tính bằng con số gần như không liên quan. Đây là nghiên cứu cắt ngang, đo ý định chứ không đo hành vi thực, nên cần thận trọng khi khái quát.
Hàm ý cho truyền thông: công bố số liệu chưa đủ. WHO khuyến nghị thông tin cho công chúng cần nêu rõ những điều chưa chắc chắn, điều đã biết và chưa biết tại từng thời điểm (World Health Organization, 2017). Xem thêm bài truyền thông rủi ro và khủng hoảng trong khoa học.
Phân biệt với truyền thông rủi ro: nhận thức rủi ro là cách công chúng cảm nhận; truyền thông rủi ro là hoạt động trao đổi thông tin nhằm giúp họ ra quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Công chúng đánh giá rủi ro “sai” có phải vì thiếu hiểu biết?
Không hẳn. Hiểu biết chỉ là một trong nhiều yếu tố; niềm tin vào nguồn tin và trải nghiệm cũng định hình cảm nhận (World Health Organization, 2017). Vì vậy, chỉ cung cấp thêm thông tin thường chưa đủ.
Nhận thức rủi ro liên quan gì đến tin giả?
Thông tin sai có thể chen vào cách người dân cảm nhận một nguy cơ. Bài tin giả vắc-xin Covid-19 và ý định tiêm chủng bàn về mối liên hệ này với việc tiêm chủng.
