Sci&Marcom GlossaryThông điệp đồng thuận khoa học (Scientific Consensus Messaging) là kỹ thuật truyền thông truyền đạt rõ ràng mức độ nhất trí của cộng đồng khoa học chuyên ngành về một sự thật thực nghiệm (ví dụ: “97% các nhà khoa học khí hậu đồng ý rằng con người đang gây ra biến đổi khí hậu”).
Bản chất và định nghĩa học thuật
Mô hình này gắn liền với Mô hình niềm tin cửa ngõ (The Gateway Belief Model – GBM) được phát triển bởi Sander van der Linden, Anthony Leiserowitz, Edward Maibach và các cộng sự (2015). Nghiên cứu tâm lý học thực nghiệm chứng minh rằng nhận thức của công chúng về sự đồng thuận khoa học đóng vai trò như một “cánh cổng”: Khi một người nhận ra rằng hầu như toàn bộ giới chuyên môn đều thống nhất về một vấn đề, họ sẽ tự động thay đổi niềm tin cá nhân, thái độ quan tâm và sẵn sàng ủng hộ các chính sách hành động tương ứng.
Bối cảnh và ứng dụng thực tiễn
Chiến lược này thường được dùng để đối phó với chiến thuật “gieo rắc hoài nghi” (Manufactured Doubt) của các tập đoàn thuốc lá, nhiên liệu hóa thạch hoặc các nhóm phản đối vắc xin — những bên thường phóng đại rằng giới khoa học vẫn đang tranh cãi gay gắt để trì hoãn hành động chính sách.
Ví dụ minh hoạ thực tế
Chiến dịch truyền thông khẳng định: “Hơn 99% các nghiên cứu được bình duyệt và các viện hàn lâm y học trên thế giới đều khẳng định vắc xin an toàn và hiệu quả”, giúp những người dân còn do dự cảm thấy an tâm tiêm chủng hơn.
Những điểm lưu ý quan trọng
- Thông điệp phải trung thực về tỷ lệ đồng thuận và dựa trên nghiên cứu tổng quan thực sự, không thổi phồng.
- Cần đề phòng hiện tượng phản tác dụng tâm lý (Psychological Reactance) ở những nhóm người có định kiến chính trị cực đoan xem thông điệp đồng thuận là sự áp đặt.
