Tháng 4/2023, chính quyền TP. Hội An (cũ) siết chặt việc kiểm soát vé tham quan khu phố cổ, khiến du khách bất ngờ khi không còn được tự do đi lại trong khu vực 1 như trước — kể cả khi chỉ đi bộ ngắm phố mà không vào bất kỳ di tích nào. Chính sách nhanh chóng vấp phải phản ứng gay gắt trên mạng xã hội và báo chí, dù bản chất là một điều chỉnh về mặt thực thi, không phải một chính sách hoàn toàn mới.
Vấn đề không nằm ở nội dung chính sách, mà ở cách truyền đạt
Theo giải thích của lãnh đạo UBND TP. Hội An (cũ) trên báo chí, khu phố cổ từ lâu đã được xác định là một “di tích sống”, nên cảnh quan chung và các hoạt động văn hóa trên đường phố cũng được tính là một trong các điểm tham quan khi mua vé — logic mà chính quyền dùng để giải thích cho việc thu phí ngay cả khi khách không vào di tích cụ thể. Tuy nhiên, cách giải thích này chỉ được đưa ra sau khi làn sóng phản ứng đã lan rộng, chứ không được truyền thông rõ ràng trước khi chính sách được siết chặt trong thực tế.
Điều này cho thấy một mô thức quen thuộc trong truyền thông chính sách tại địa phương: cơ quan quản lý thường tập trung vào tính hợp lý của chính sách trên phương diện quản lý nhà nước (chống thất thu, đảm bảo nguồn thu bảo tồn di sản), nhưng chưa đủ đầu tư vào việc giải thích logic đó cho công chúng — đặc biệt là nhóm chịu tác động trực tiếp — trước khi chính sách được áp dụng.
Ba khoảng trống thường gặp trong truyền thông chính sách địa phương
1. Thiếu giai đoạn truyền thông trước khi thực thi. Nhiều chính sách địa phương được công bố và áp dụng gần như đồng thời, không có giai đoạn giải thích, lấy ý kiến hoặc chuẩn bị tâm lý cho các bên liên quan — bao gồm cả doanh nghiệp lữ hành, vốn cần thời gian điều chỉnh giá tour và hợp đồng với khách hàng.
2. Thiếu đối thoại hai chiều với các bên bị ảnh hưởng trực tiếp. Trong trường hợp Hội An, các doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, dịch vụ trong khu vực 1 cũng chịu ảnh hưởng gián tiếp khi du khách e ngại chi phí, nhưng tiếng nói của nhóm này thường chỉ xuất hiện sau khi chính sách đã gây tranh cãi, không được ghi nhận trong quá trình xây dựng chính sách.
3. Thông điệp thiếu tính nhất quán giữa lý do chính sách và cách thực thi. Mục tiêu công bố là “chống thất thu ngân sách bảo tồn di sản”, nhưng cách thực thi (kiểm soát vé ngay cả với người không vào di tích) lại tạo cảm giác như một biện pháp thu phí không gian sống của cả khu phố — một thông điệp không nhất quán khiến công chúng khó đồng thuận, dù mục tiêu ban đầu có thể chính đáng.
Nguyên tắc thực hành cho truyền thông chính sách địa phương
Từ trường hợp này, có thể rút ra một số nguyên tắc: chính sách cần có giai đoạn truyền thông và lấy ý kiến trước khi thực thi, không công bố và áp dụng đồng thời; cần chủ động giải thích logic chính sách bằng ngôn ngữ dễ hiểu cho công chúng, thay vì chỉ dùng ngôn ngữ hành chính; và cần lường trước nhóm chịu tác động gián tiếp (như doanh nghiệp lữ hành, hộ kinh doanh địa phương) để có kênh đối thoại riêng, tránh để phản ứng dồn lại và bùng phát trên diện rộng.
Kết luận
Truyền thông chính sách địa phương không chỉ là công bố quyết định hành chính, mà là quá trình xây dựng sự đồng thuận trước khi chính sách được thực thi. Trường hợp Hội An cho thấy: một chính sách có lý do chính đáng vẫn có thể gây khủng hoảng truyền thông nếu quá trình truyền đạt không đi trước quá trình thực thi.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về hi@dykhoa.com.
Tài liệu tham khảo
Tiền Phong. (2023, 6/4). Thu phí tham quan Hội An: Đừng để du khách đứng ngoài nhìn vào trong phố cổ!. https://tienphong.vn/thu-phi-tham-quan-hoi-an-dung-de-du-khach-dung-ngoai-nhin-vao-trong-pho-co-post1523837.tpo
Báo Tin tức. (2023, 7/4). Truyền thông chính sách nhìn từ câu chuyện Hội An thu phí. https://baotintuc.vn/goc-nhin/truyen-thong-chinh-sach-nhin-tu-cau-chuyen-hoi-an-thu-phi-20230407102843957.htm
Ngày đăng