Tiêm vắc xin tâm lý (prebunking) là gì?

Dựa trên thuyết tiêm nhiễm (inoculation theory) của McGuire (1964), tiêm vắc xin tâm lý (prebunking) hoạt động giống như vắc xin y học: cho người xem tiếp xúc với một lượng ‘suy luận giả mạo’ đã bị làm yếu để hệ thống nhận thức tự tạo ra kháng thể bảo vệ (Roozenbeek & van der Linden, 2019). Tham khảo bài Lá chắn thông tin: nhận diện tin giả sức khỏe.

Cơ chế hai bước: Cảnh báo và bác bỏ trước

Một can thiệp prebunking gồm hai yếu tố: Cảnh báo rõ ràng về mối đe dọa (ví dụ: ‘Bạn sắp nghe thấy luận điệu lợi dụng cảm xúc để bán thực phẩm chức năng dởm’) và Trang bị luận cứ vạch trần thủ thuật (chỉ rõ mánh lới cắt ghép video hoặc nguỵ biện).

Ưu thế vượt trội so với đính chính (debunking)

Đính chính diễn ra sau khi thông tin sai đã bén rễ trong trí nhớ và kích hoạt hiệu ứng ảnh hưởng dai dẳng (CIE). Tiêm vắc xin tâm lý chủ động xây dựng bộ lọc trước, giúp công chúng tự phát hiện và không chia sẻ tin sai.