Sci&Marcom GlossaryKhi một tin sai đã lan rộng, nhiều tổ chức chọn cách đăng bài đính chính. Nhưng đính chính thế nào để người đọc thực sự cập nhật hiểu biết lại là một câu hỏi được nghiên cứu kỹ. Debunking Handbook 2020, do nhóm các nhà nghiên cứu về thông tin sai lệch biên soạn, tổng hợp các khuyến nghị chính.
Một bài đính chính hiệu quả gồm những bước nào?
Debunking Handbook 2020 khuyến nghị cấu trúc bốn bước (Lewandowsky và cs., 2020):
- Sự thật: nêu sự thật trước tiên.
- Thông tin sai: cảnh báo rằng sắp nhắc đến thông tin sai.
- Ngụy biện: giải thích vì sao thông tin đó sai.
- Sự thật: nhắc lại sự thật.
Đính chính có làm niềm tin sai mạnh thêm không?
Hiếm khi. Theo Lewandowsky và cs. (2020), hiệu ứng phản tác dụng chỉ thỉnh thoảng xảy ra. Vấn đề thường gặp hơn là hiệu ứng ảnh hưởng dai dẳng: người ta vẫn dựa vào thông tin sai ngay cả sau khi được đính chính đáng tin cậy (Lewandowsky và cs., 2020). Vì sao đính chính không phải lúc nào cũng hiệu quả được phân tích trong bài vì sao đính chính tin sai không phải lúc nào cũng hiệu quả.
Đính chính khác gì cảnh báo trước (prebunking)?
Đính chính diễn ra sau khi tin sai đã lan truyền, còn cảnh báo trước diễn ra trước khi người dân gặp tin sai, gồm một lời cảnh báo và một phần bác bỏ chủ động (Lewandowsky và cs., 2020). Hai cách này nên được kết hợp với nhau (Lewandowsky và cs., 2020). Ví dụ về giáo dục nhận diện tin giả sức khỏe có trong bài Lá Chắn Thông Tin.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhắc lại tin sai khi đính chính không?
Theo cấu trúc của Debunking Handbook 2020, tin sai được nhắc đến sau khi đã nêu sự thật và kèm cảnh báo rõ ràng, rồi kết thúc bằng sự thật (Lewandowsky và cs., 2020).
Chỉ cần đính chính là đủ không?
Không. Đính chính không xóa hẳn được ảnh hưởng của tin sai, nên cần kết hợp với cảnh báo trước (Lewandowsky và cs., 2020).
