Sci&Marcom GlossarySự xói mòn chân lý (Truth Decay) là khái niệm mang tính bước ngoặt do Tập đoàn nghiên cứu chính sách RAND Corporation (Hoa Kỳ) đưa ra vào năm 2018 để mô tả cuộc khủng hoảng nhận thức sâu sắc đe dọa nền tảng xã hội hiện đại.
Bản chất và định nghĩa học thuật
Theo Jennifer Kavanagh và Michael Rich, Truth Decay được cấu thành bởi 4 xu hướng liên kết chặt chẽ: (1) Sự bất đồng ngày càng tăng về các sự kiện và dữ liệu khách quan (ngay cả những con số thống kê rõ ràng cũng bị nghi ngờ); (2) Sự xóa nhòa ranh giới giữa quan điểm cá nhân và sự thật thực nghiệm; (3) Khối lượng áp đảo của cảm xúc và quan điểm cá nhân đè bẹp các phân tích dựa trên sự thật; và (4) Sự suy giảm niềm tin trầm trọng vào các tổ chức vốn từng là nguồn phát sự thật uy tín (như các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan thống kê quốc gia và báo chí điều tra).
Bối cảnh và ứng dụng thực tiễn
Truth Decay làm tê liệt khả năng hoạch định chính sách của các quốc gia. Khi các bên không thể thống nhất với nhau về các dữ kiện căn bản (ví dụ: nền kinh tế đang tăng hay giảm, nhiệt độ toàn cầu đang nóng lên hay không), thì không thể có bất kỳ cuộc đối thoại chính sách mang tính xây dựng nào có thể diễn ra.
Ví dụ minh hoạ thực tế
Một hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lũ được cơ quan khí tượng đo đạc bằng số liệu vệ tinh chính xác, nhưng trên mạng xã hội lại bùng nổ các tranh cãi rằng chính phủ đang “thao túng thời tiết bằng sóng radar HAARP” và số liệu lượng mưa bị bác bỏ như một âm mưu chính trị.
Những điểm lưu ý quan trọng
- Không chỉ do tin giả gây ra; Truth Decay là hậu quả của sự phân cực chính trị, sự thay đổi mô hình kinh doanh truyền thông và hệ thống giáo dục thiếu vắng rèn luyện tư duy phản biện.
- Đòi hỏi nỗ lực phục hưng niềm tin vào các thiết chế khoa học độc lập.
