Sci&Marcom GlossaryMệt mỏi khủng hoảng (Crisis Fatigue / Warning Fatigue) là phản ứng suy kiệt tâm lý tự nhiên khi hệ thống thần kinh của con người bị đặt trong tình trạng báo động đỏ kéo dài triền miên trước chuỗi khủng hoảng không hồi kết (dịch bệnh, chiến tranh, lạm phát, biến đổi khí hậu).
Bản chất và định nghĩa học thuật
Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) và nghiên cứu của Holman et al. (2020), khi đối mặt với hiểm nguy cấp tính, cơ thể tiết ra hormone adrenaline và cortisol để kích hoạt phản xạ “chiến đấu hoặc bỏ chạy”. Tuy nhiên, nếu trạng thái này kéo dài hàng tháng trời, não bộ sẽ rơi vào kiệt sức (Burnout) và tự động chuyển sang cơ chế bảo vệ: Lãnh đạm tâm lý (Psychic Numbing) và phớt lờ các thông tin cảnh báo.
Bối cảnh và ứng dụng thực tiễn
Trong truyền thông rủi ro và khẩn cấp, mệt mỏi khủng hoảng là thảm họa: Người dân bắt đầu phớt lờ các hướng dẫn phòng dịch, từ chối cập nhật tin tức (News Avoidance) và thể hiện thái độ buông xuôi bất cần (“đến đâu thì đến”). Người làm truyền thông cần thay đổi chiến lược: Thay vì tiếp tục gieo rắc nỗi sợ hãi, hãy cung cấp các thông điệp truyền cảm hứng hy vọng và các hành động nhỏ khả thi.
Ví dụ minh hoạ thực tế
Vào năm thứ hai của đại dịch COVID-19, mặc dù số ca nhiễm biến chủng mới tăng cao nhưng hầu hết người dân đã quá mệt mỏi để tiếp tục theo dõi bản tin y tế hàng ngày và không còn muốn tuân thủ nghiêm ngặt các quy định giãn cách như những tháng đầu tiên.
Những điểm lưu ý quan trọng
- Cảnh báo liên tục với cấp độ tối đa mà không có giải pháp cụ thể sẽ tạo ra sự trơ lỳ cảm xúc (Alarm Fatigue).
- Truyền thông cần tôn trọng sức khỏe tinh thần của người tiếp nhận, đan xen thông tin tích cực và giải pháp phục hồi.
