Bạn có từng tự ý mua kháng sinh uống khi bị cảm, sốt không cần đơn bác sĩ? Nhiều người vẫn làm vậy. Nhưng thói quen này có thể đang góp phần vào một vấn đề sức khỏe toàn cầu. Đó là tình trạng vi khuẩn ngày càng “lờn thuốc”. Các nhà khoa học gọi đây là kháng kháng sinh (antimicrobial resistance, viết tắt AMR).
Kháng kháng sinh là gì?
Kháng kháng sinh xảy ra khi vi khuẩn thay đổi để chống lại thuốc kháng sinh. Trước đây, một loại thuốc có thể tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh. Nhưng qua thời gian, một số vi khuẩn “học được cách sống sót” trước loại thuốc đó. Khi điều này xảy ra, thuốc không còn hiệu quả như trước nữa.
Điều đáng lo là, khi vi khuẩn kháng thuốc lan rộng, việc điều trị nhiễm trùng có thể trở nên khó khăn hơn nhiều.
Tình hình hiện tại đang ở mức nào?
Tháng 10 năm 2025, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố báo cáo giám sát kháng kháng sinh toàn cầu, dựa trên dữ liệu từ hơn 100 quốc gia. Đây được xem là báo cáo đầy đủ nhất từ trước đến nay về chủ đề này.
Theo báo cáo, khoảng 1 trong 6 ca nhiễm khuẩn phổ biến trên thế giới vào năm 2023 có dấu hiệu kháng thuốc kháng sinh. Ở một số khu vực, tỷ lệ này có thể cao hơn, lên đến khoảng 1 trong 3 ca. Báo cáo cũng cho biết tình trạng kháng thuốc dường như đang gia tăng ở nhiều nơi, đặc biệt tại các quốc gia có hệ thống y tế còn hạn chế.
Cần lưu ý, đây là số liệu tổng hợp và ước tính, có thể có sự khác biệt giữa các khu vực và loại vi khuẩn.
Vì sao tình trạng này lại xảy ra?
Có một số nguyên nhân được nhiều chuyên gia y tế nhắc đến, dù mức độ đóng góp của từng yếu tố có thể khác nhau tùy bối cảnh:
- Sử dụng kháng sinh không đúng cách, ví dụ tự ý mua và uống khi không cần thiết
- Không uống đủ liều hoặc đủ thời gian bác sĩ kê đơn
- Sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi với mục đích không phù hợp
- Hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn tại một số cơ sở y tế còn chưa chặt chẽ
Điều này ảnh hưởng đến bạn như thế nào?
Nếu vi khuẩn kháng thuốc ngày càng phổ biến, một số bệnh nhiễm trùng thông thường như viêm đường tiết niệu, viêm phổi có thể trở nên khó điều trị hơn. Điều này có thể kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí điều trị, và trong một số trường hợp, làm tăng nguy cơ biến chứng.
Vậy mỗi người có thể làm gì?
Dưới đây là một số điều được các tổ chức y tế khuyến nghị, mang tính tham khảo chung:
- Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ. Không tự ý mua thuốc khi chưa cần thiết.
- Uống đủ liều, đủ thời gian theo đơn. Ngay cả khi cảm thấy đỡ hơn, cũng nên hoàn thành liệu trình như bác sĩ hướng dẫn.
- Không dùng lại đơn thuốc cũ hoặc chia sẻ thuốc với người khác. Mỗi tình trạng bệnh có thể cần loại thuốc và liều lượng khác nhau.
- Chủ động phòng bệnh. Rửa tay thường xuyên, tiêm vắc-xin đầy đủ có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm khuẩn ngay từ đầu.
Lời kết
Kháng kháng sinh có vẻ đang trở thành một thách thức y tế đáng chú ý trên toàn cầu, theo dữ liệu từ WHO. Đây không phải là vấn đề riêng của ngành y tế, mà có thể liên quan đến thói quen dùng thuốc của từng người. Một thay đổi nhỏ, như không tự ý dùng kháng sinh khi chưa cần thiết, có thể góp một phần nhỏ vào bức tranh lớn hơn này.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về hi@dykhoa.com.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization. Global antibiotic resistance surveillance report 2025: WHO Global Antimicrobial Resistance and Use Surveillance System (GLASS). 2025.
- World Health Organization. Global antibiotic resistance surveillance report 2025: summary. 2025.
- World Health Organization. WHO warns of widespread resistance to common antibiotics worldwide. Press release, 13 October 2025.
Ngày đăng