Overtourism (quá tải du lịch) là thuật ngữ mô tả tình trạng sự phát triển du lịch tại một điểm đến vượt qua ngưỡng chịu tải, gây tác động tiêu cực đến đời sống của cư dân bản địa và làm suy giảm chất lượng trải nghiệm của chính khách tham quan.
Thuật ngữ này không đơn thuần chỉ số lượng du khách đông đúc. Nó phản ánh sự mất cân bằng giữa quy mô hoạt động du lịch và năng lực tiếp nhận của hệ thống hạ tầng, môi trường tự nhiên cùng không gian xã hội tại địa phương.
Định nghĩa từ Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc
Báo cáo chuyên đề của Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism, tiền thân là UNWTO) định nghĩa overtourism là tác động tiêu cực mà du lịch gây ra cho một điểm đến, hoặc cho từng phần của điểm đến đó, làm suy giảm quá mức chất lượng sống được cảm nhận của người dân địa phương và/hoặc làm giảm chất lượng trải nghiệm của du khách.
Theo UNWTO, overtourism không phải là một hiện tượng đơn lẻ mà là hệ quả tích tụ từ nhiều yếu tố:
- Sự tăng trưởng nhanh của lượng khách theo mùa vụ hoặc tập trung vào các khung giờ cố định.
- Sự tập trung quá mức của khách tham quan tại một vài địa điểm tham quan trọng yếu.
- Năng lực quản lý và hạ tầng công cộng tại địa phương chưa theo kịp tốc độ phát triển du lịch.
Khái niệm sức chứa chịu tải (Carrying Capacity)
Trọng tâm lý thuyết của việc kiểm soát overtourism gắn liền với khái niệm sức chứa chịu tải du lịch (Tourism Carrying Capacity). Đây là mức độ khai thác du lịch tối đa mà một điểm đến có thể tiếp nhận mà không gây ra sự hủy hoại không thể phục hồi đối với môi trường tự nhiên, kinh tế – xã hội, và không làm giảm sút sự hài lòng của du khách.
UNWTO nhấn mạnh rằng sức chứa chịu tải không phải là một con số bất biến. Con số này thay đổi tùy thuộc vào năng lực quản lý điểm đến, hành vi của khách tham quan và sự đầu tư thích ứng của hạ tầng đô thị.
11 chiến lược quản lý quá tải du lịch theo UNWTO
Thay vì tìm cách cấm đoán du khách, báo cáo của UNWTO đề xuất 11 nhóm chiến lược hành động cụ thể để các nhà quản lý điểm đến điều tiết dòng khách:
- Phân tán dòng khách bên trong thành phố và ra vùng lân cận: Khuyến khích du khách khám phá các khu vực ít được biết đến thay vì chỉ tập trung vào vùng lõi di sản.
- Điều tiết dòng khách theo thời gian: Thu hút du khách vào mùa thấp điểm, các ngày trong tuần hoặc các khung giờ vắng.
- Kích thích các hành trình và điểm tham quan mới: Đa dạng hóa sản phẩm để giảm tải cho các danh thắng truyền thống.
- Sử dụng các quy định và phân vùng phù hợp: Thiết lập ranh giới bảo tồn, giới hạn phương tiện giao thông hoặc quy định khung giờ hoạt động.
- Nâng cao khả năng phân tán của các phân khúc khách: Tiếp cận các nhóm khách có mục đích lưu trú dài ngày và trải nghiệm chiều sâu.
- Bảo đảm cộng đồng địa phương hưởng lợi từ du lịch: Tăng tỷ lệ việc làm và nguồn thu kinh tế trực tiếp cho người dân sở tại.
- Tạo ra trải nghiệm đô thị mang lại lợi ích cho cả cư dân và du khách: Phát triển tiện ích công cộng phục vụ chung cho cả hai nhóm đối tượng.
- Nâng cấp hạ tầng và dịch vụ đô thị: Mở rộng năng lực xử lý rác, cấp thoát nước và mạng lưới giao thông công cộng.
- Thu hút sự tham gia của các bên liên quan tại địa phương: Xây dựng cơ chế đối thoại thường xuyên giữa chính quyền, doanh nghiệp du lịch và người dân.
- Truyền thông và nâng cao nhận thức cho du khách: Cung cấp thông tin trước chuyến đi về quy tắc ứng xử và phong tục bản địa.
- Giám sát và đo lường dựa trên dữ liệu: Thiết lập các chỉ số định lượng để theo dõi ngưỡng chịu tải và mức độ hài lòng của cộng đồng theo thời gian thực.
Việc giải quyết tình trạng overtourism đòi hỏi tư duy quản trị dài hạn, coi trọng sự bền vững của cộng đồng bản địa thay vì chỉ chạy theo mục tiêu tăng trưởng lượt khách đơn thuần.
Đôi lời giới thiệu
Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.
Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].
Tài liệu tham khảo
- World Tourism Organization. (2018). ‘Overtourism’? – Understanding and Managing Urban Tourism Growth beyond Perceptions, Executive Summary. UNWTO. https://www.e-unwto.org/doi/book/10.18111/9789284420070
