Sci&Marcom GlossaryCó người vừa được thăng chức nhưng vẫn nghĩ “chắc mình may mắn thôi, sớm muộn mọi người sẽ phát hiện mình không giỏi”. Cảm giác đó được gọi là hội chứng (hay hiện tượng) kẻ mạo danh: không nội tâm hóa được thành tích dù thành công khách quan, kèm nghi ngờ bản thân dai dẳng và nỗi sợ bị lộ là kẻ lừa dối (Bravata và cs., 2020).
Hội chứng kẻ mạo danh có phải là bệnh không?
Không. Đây không phải chẩn đoán chính thức trong DSM, nhưng là một dạng tự nghi ngờ năng lực có thật, thường đi kèm lo âu và nhiều khi cả trầm cảm (Weir, 2013). Hai nhà tâm lý học Clance và Imes mô tả hiện tượng này lần đầu năm 1978 khi quan sát nhóm phụ nữ có thành tích học tập và nghề nghiệp cao (Fleischhauer và cs., 2021).
Ai hay gặp hội chứng kẻ mạo danh?
Tổng quan hệ thống của Bravata và cs. (2020) gồm 62 nghiên cứu với 14.161 người tham gia. Tỷ lệ mắc dao động rất rộng, từ 9% đến 82%, chủ yếu tùy công cụ sàng lọc và ngưỡng cắt. Hiện tượng phổ biến ở cả nam và nữ; khoảng một nửa số nghiên cứu có xét giới tính không thấy khác biệt. Một nghiên cứu với 209 người thấy nữ có điểm cao hơn nam; khác biệt này phần nào được giải thích bởi lòng tự trọng thấp hơn và tính nhạy cảm cảm xúc (neuroticism) cao hơn ở nhóm nữ trong mẫu (Fleischhauer và cs., 2021). Hội chứng này có liên quan đến hiệu suất công việc kém đi, giảm hài lòng với công việc và kiệt sức (Bravata và cs., 2020). Bối cảnh phụ nữ trong khoa học được bàn trong bài đường ống rò rỉ.
Câu hỏi thường gặp
Làm gì khi thấy mình như kẻ mạo danh?
Một số cách được các nhà tâm lý gợi ý: tìm người hướng dẫn (mentor), tự liệt kê điểm mạnh và điểm cần cải thiện một cách trung thực, đặt mục tiêu làm đủ tốt thay vì hoàn hảo, và tìm trị liệu tâm lý khi cần (Weir, 2013). Xem thêm bài hội chứng kẻ mạo danh.
Hội chứng kẻ mạo danh khác khiêm tốn thế nào?
Khiêm tốn là không phô trương thành tích. Người có hội chứng kẻ mạo danh thật sự tin thành công của mình đến từ may mắn hay yếu tố bên ngoài, không phải năng lực (Fleischhauer và cs., 2021).
Nội dung mang tính thông tin, không thay thế tư vấn y khoa cho từng cá nhân.
