Sci&Marcom GlossaryKhả năng xử lý thông tin sức khỏe gọi là năng lực sức khỏe (hiểu biết về sức khỏe), tiếng Anh là health literacy. Tổng quan hệ thống của Sørensen và cs. (2012) tìm thấy 17 định nghĩa và 12 mô hình khái niệm khác nhau, rồi đề xuất một định nghĩa tích hợp: năng lực sức khỏe gắn với khả năng đọc viết, gồm kiến thức, động lực và kỹ năng để tiếp cận, hiểu, đánh giá và áp dụng thông tin sức khỏe trong đời sống hằng ngày.
Năng lực sức khỏe gồm những kỹ năng nào?
Mô hình của Sørensen và cs. (2012) kết hợp bốn kỹ năng với ba lĩnh vực, tạo thành 12 khía cạnh:
- Tiếp cận: tìm được thông tin cần thiết.
- Hiểu: nắm được nội dung thông tin.
- Đánh giá: diễn giải, phân biệt nguồn đáng tin và không đáng tin.
- Áp dụng: dùng thông tin để ra quyết định.
Ba lĩnh vực là chăm sóc y tế, phòng bệnh và nâng cao sức khỏe. Một người có thể đọc hiểu đơn thuốc nhưng chưa biết đánh giá một quảng cáo thực phẩm chức năng trên mạng.
Vì sao năng lực sức khỏe là vấn đề của cả cộng đồng?
Theo báo cáo năm 2013 của Văn phòng WHO khu vực châu Âu, ở tám nước châu Âu tham gia khảo sát, 12% người được hỏi có năng lực sức khỏe chưa đủ và 35% còn hạn chế. Năng lực yếu đi kèm hành vi nhiều rủi ro hơn, sức khỏe kém hơn, khả năng tự quản lý bệnh thấp hơn, nhập viện nhiều hơn và tốn kém nguồn lực y tế (Kickbusch và cs., 2013). Vì vậy, người làm truyền thông cần viết rõ, dễ làm theo, như bàn trong bài viết nội dung sức khỏe đúng cách.
Phân biệt với năng lực số học sức khỏe (health numeracy): numeracy là một phần hẹp hơn, tập trung vào khả năng hiểu con số, tỷ lệ và nguy cơ.
Câu hỏi thường gặp
Năng lực sức khỏe có giống trình độ học vấn không?
Không hoàn toàn. Định nghĩa tích hợp coi năng lực sức khỏe gắn với khả năng đọc viết nhưng rộng hơn, vì còn gồm động lực và kỹ năng đánh giá, áp dụng thông tin (Sørensen và cs., 2012).
Năng lực sức khỏe khác gì năng lực sức khỏe số?
Năng lực sức khỏe số là phần áp dụng các kỹ năng trên trong môi trường mạng: tìm kiếm, đánh giá thông tin sức khỏe trên web và mạng xã hội. Bài truyền thông sức khỏe là gì đặt khái niệm này trong bức tranh rộng hơn.
