Sci&Marcom GlossaryLàm mù (blinding) là che thông tin ai nhận can thiệp nào để hạn chế sai lệch do kỳ vọng. Cụm từ “mù đôi” thường được hiểu là hai nhóm người có vai trò trong thử nghiệm không biết ai đang nhận can thiệp thử nghiệm, ai nhận can thiệp đối chứng (Lang và Stroup, 2020).
Trong thử nghiệm mù đôi, ai được làm mù?
Vấn đề là “hai nhóm” nào. Lang và Stroup (2020) cho biết y văn đã xác định tới 11 nhóm có thể được làm mù, trong đó 5 nhóm hay được khuyến nghị nhất là:
- Người tham gia
- Người chăm sóc, điều trị
- Người thu thập dữ liệu
- Người đánh giá kết cục
- Nhà thống kê
Cách hiểu rất không thống nhất: trong một nghiên cứu, 91 bác sĩ đưa ra 17 tổ hợp khác nhau về những nhóm được làm mù trong thử nghiệm “mù đôi”, còn 25 sách giáo khoa có 9 tổ hợp khác nhau. Trong 83 thử nghiệm công bố là mù đôi, 41 thử nghiệm không nêu nhóm nào được làm mù (Lang và Stroup, 2020). Vì vậy, các tác giả đề nghị bỏ các tính từ “đơn”, “đôi” và báo cáo cụ thể ai được làm mù, làm mù với điều gì và bằng cách nào.
Làm mù quan trọng đến mức nào?
Danh mục Sai lệch (Catalogue of Bias) của Trung tâm Y học Thực chứng Oxford tổng hợp các tổng quan hệ thống cho thấy: so với người đánh giá được làm mù, người đánh giá không được làm mù phóng đại tỷ số chênh trung bình khoảng 36% với kết cục nhị phân và phóng đại kích thước hiệu ứng khoảng 68% với kết cục đo bằng thang điểm (Mahtani và cs., 2017). Đọc thêm bài một nghiên cứu mới có đủ để kết luận điều gì đúng.
Câu hỏi thường gặp
Mù đôi khác mù đơn thế nào?
Theo cách hiểu phổ biến, mù đơn che thông tin với một nhóm, mù đôi với hai nhóm. Nhưng vì các nhóm không được định nghĩa thống nhất, người đọc nên tìm trong bài báo xem cụ thể ai đã được làm mù (Lang và Stroup, 2020).
Thử nghiệm không làm mù có vô giá trị không?
Không nhất thiết. Danh mục Sai lệch xem việc làm mù người đánh giá kết cục là cách chính để hạn chế sai lệch quan sát, áp dụng cho cả thử nghiệm ngẫu nhiên lẫn nghiên cứu quan sát (Mahtani và cs., 2017). Mẹo đọc bài báo có trong bài làm sao kiểm tra một nghiên cứu được chia sẻ trên mạng.
