Sci&Marcom GlossaryCụm “khuyến cáo mạnh, bằng chứng chắc chắn trung bình” trong hướng dẫn y khoa là ngôn ngữ của GRADE (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation), hệ thống xếp hạng chất lượng bằng chứng và độ mạnh khuyến cáo. Năm 2008, đã có hơn 25 tổ chức áp dụng GRADE, trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới (Guyatt và cs., 2008).
Bốn mức chắc chắn của bằng chứng trong GRADE là gì?
- Cao: nghiên cứu thêm rất khó làm thay đổi độ tin cậy của chúng ta vào ước tính hiệu quả.
- Trung bình: nghiên cứu thêm nhiều khả năng ảnh hưởng quan trọng đến độ tin cậy đó.
- Thấp: nghiên cứu thêm rất có khả năng ảnh hưởng quan trọng đến độ tin cậy đó.
- Rất thấp: mọi ước tính hiệu quả đều rất không chắc chắn.
Bằng chứng từ thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng khởi đầu ở mức cao, từ nghiên cứu quan sát khởi đầu ở mức thấp (Guyatt và cs., 2008). Sau đó, bằng chứng có thể bị hạ mức vì năm yếu tố: nguy cơ sai lệch, kết quả không nhất quán, bằng chứng gián tiếp, ước tính thiếu chính xác và sai lệch công bố (National Health and Medical Research Council, 2019). Bằng chứng cũng có thể được nâng mức khi hiệu quả rất lớn, có quan hệ liều và đáp ứng, hoặc khi mọi sai lệch hợp lý đều làm giảm hiệu quả quan sát được (Guyatt và cs., 2008).
Khuyến cáo mạnh và khuyến cáo yếu khác nhau thế nào?
GRADE chỉ có hai mức khuyến cáo. Khuyến cáo mạnh được đưa ra khi lợi ích rõ ràng vượt trội tác hại, hoặc ngược lại. Khuyến cáo yếu áp dụng khi sự cân nhắc lợi hại kém chắc chắn hơn, do bằng chứng chất lượng thấp hoặc do lợi và hại gần cân bằng; một số nhóm gọi là khuyến cáo “có điều kiện” (Guyatt và cs., 2008).
Hiểu GRADE giúp diễn đạt đúng mức chắc chắn, như phân tích trong bài vì sao các nhà khoa học hay nói chưa chắc chắn.
Câu hỏi thường gặp
Những tổ chức nào dùng GRADE?
GRADE được nhiều tổ chức quốc tế xem là thực hành tốt nhất, trong đó có WHO, NICE (Anh) và Nhóm đặc nhiệm Canada về Chăm sóc Sức khỏe Dự phòng (National Health and Medical Research Council, 2019).
Bằng chứng “chắc chắn thấp” có nghĩa là phương pháp đó vô dụng?
Không. Mức thấp chỉ nói rằng ước tính hiện tại dễ thay đổi khi có thêm nghiên cứu (Guyatt và cs., 2008), không khẳng định có hay không có hiệu quả.
