Sci&Marcom GlossaryCông bằng sức khỏe (Health Equity) là nguyên tắc đạo đức và công lý xã hội khẳng định rằng không ai bị tước đoạt cơ hội sống khỏe mạnh chỉ vì nguồn gốc xuất thân, màu da, giới tính, thu nhập hay nơi sinh sống của họ.
Bản chất và định nghĩa học thuật
Học giả Paula Braveman (2003) làm rõ sự khác biệt căn bản giữa “Bình đẳng” (Equality) và “Công bằng” (Equity): Bình đẳng là chia cho mọi người những phần trợ giúp giống hệt nhau (như phát cho mỗi người một chiếc xe đạp cùng kích cỡ bất kể chiều cao); trong khi Công bằng là phân bổ nguồn lực dựa trên nhu cầu thực tế của từng nhóm (người thấp nhận xe nhỏ, người khuyết tật nhận xe lăn) để tất cả đều có thể di chuyển được. Đạt được công bằng sức khỏe đòi hỏi phải dỡ bỏ các rào cản mang tính cơ cấu như phân biệt chủng tộc, đói nghèo và kỳ thị.
Bối cảnh và ứng dụng thực tiễn
Công bằng sức khỏe là tôn chỉ chỉ đạo của các tổ chức y tế quốc tế. Trong chiến dịch phân phối vắc xin toàn cầu COVAX, nguyên tắc công bằng sức khỏe đòi hỏi các nước giàu phải chia sẻ vắc xin cho các nước nghèo thay vì tích trữ dư thừa.
Ví dụ minh hoạ thực tế
Một trạm y tế vùng cao tổ chức khám bệnh lưu động miễn phí tận bản làng cho đồng bào dân tộc thiểu số và có phiên dịch viên bản ngữ, thay vì chỉ ngồi tại trung tâm huyện chờ người dân đến khám — đây là hành động thúc đẩy công bằng sức khỏe rõ rệt.
Những điểm lưu ý quan trọng
- Công bằng sức khỏe không có nghĩa là mọi người đều có sức khỏe giống hệt nhau (do yếu tố gen khác nhau), mà là mọi người đều có cơ hội công bằng để sống khỏe mạnh.
- Đo lường công bằng sức khỏe thông qua việc giảm dần khoảng cách chênh lệch giữa nhóm có lợi thế nhất và nhóm yếu thế nhất.
