Đồng hành cùng Viet Pride 2026 · Tôn trọng sự đa dạng, lan toả yêu thương

Sci&Marcom Glossary Nghiên cứu & bằng chứng

Phân tích tổng hợp gộp mạng lưới (network meta-analysis) là gì?

Tiếng Anh
Network meta-analysis
Viết tắt
NMA
Còn gọi là
phân tích gộp mạng lưới, phân tích tổng hợp mạng lưới, so sánh điều trị hỗn hợp, network meta-analysis, mixed treatment comparison, multiple-treatments meta-analysis, NMA

Biên soạn: Dy Khoa Rà soát:

Phân tích tổng hợp gộp mạng lưới là gì?

Phân tích tổng hợp gộp mạng lưới (network meta-analysis, NMA), còn gọi là so sánh điều trị hỗn hợp (mixed treatment comparison) hay phân tích gộp đa điều trị (multiple-treatments meta-analysis), so sánh đồng thời từ ba can thiệp trở lên trong một phân tích bằng cách kết hợp bằng chứng trực tiếp và gián tiếp (Chaimani và cs., 2024). Nhờ đó, NMA có thể ước lượng hiệu quả tương đối giữa hai thuốc A và B ngay cả khi chưa có thử nghiệm so sánh trực tiếp (head-to-head trial), dựa trên các thử nghiệm so sánh A với C và B với C (Caldwell và cs., 2005).

NMA được dùng thế nào trong y học dựa trên bằng chứng?

Một ví dụ nổi bật là NMA của Cipriani và cs. (2018), tổng hợp 522 thử nghiệm mù đôi ngẫu nhiên với 116.477 người tham gia để so sánh 21 thuốc chống trầm cảm; tất cả các thuốc đều hiệu quả hơn giả dược ở người trưởng thành mắc rối loạn trầm cảm chủ yếu. NMA cũng cho phép xếp hạng các can thiệp, nhưng Cochrane khuyến cáo không suy luận chỉ dựa trên xác suất được xếp hạng tốt nhất mà bỏ qua độ bất định (Chaimani và cs., 2024).

Những điểm lưu ý quan trọng

  • Giả định bắc cầu (transitivity): so sánh gián tiếp chỉ hợp lệ khi các nhóm thử nghiệm tương đồng về các yếu tố quan trọng, như yếu tố làm thay đổi hiệu quả, ngoài can thiệp được so sánh (Chaimani và cs., 2024).
  • Bất nhất quán (incoherence): bằng chứng trực tiếp và gián tiếp có thể mâu thuẫn; kiểm định bất nhất quán có độ mạnh thấp, nên kết quả không có ý nghĩa thống kê chưa chứng minh được sự nhất quán (Chaimani và cs., 2024).
  • Không ngẫu nhiên hóa giữa các thử nghiệm: so sánh gián tiếp có thể chịu sai lệch tương tự nghiên cứu quan sát (Caldwell và cs., 2005).

Thuật ngữ liên quan

Đọc thêm trên Dy Khoa Blog

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].

Tài liệu tham khảo

Caldwell, D. M., Ades, A. E., & Higgins, J. P. T. (2005). Simultaneous comparison of multiple treatments: Combining direct and indirect evidence. BMJ, 331(7521), 897-900. https://doi.org/10.1136/bmj.331.7521.897

Chaimani, A., Caldwell, D. M., Li, T., Higgins, J. P. T., & Salanti, G. (2024). Chapter 11: Undertaking network meta-analyses. In J. P. T. Higgins, J. Thomas, J. Chandler, M. Cumpston, T. Li, M. J. Page, & V. A. Welch (Eds.), Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (version 6.5). Cochrane. https://www.cochrane.org/authors/handbooks-and-manuals/handbook/current/chapter-11

Cipriani, A., Furukawa, T. A., Salanti, G., Chaimani, A., Atkinson, L. Z., Ogawa, Y., Leucht, S., Ruhe, H. G., Turner, E. H., Higgins, J. P. T., Egger, M., Takeshima, N., Hayasaka, Y., Imai, H., Shinohara, K., Tajika, A., Ioannidis, J. P. A., & Geddes, J. R. (2018). Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder: A systematic review and network meta-analysis. The Lancet, 391(10128), 1357-1366. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)32802-7 (bản mở: https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:f3a87491-6591-469a-9c31-71e7ac120e9c/files/rh989r3290)