Đồng hành cùng Viet Pride 2026 · Tôn trọng sự đa dạng, lan toả yêu thương

Sci&Marcom Glossary Nghiên cứu & bằng chứng

Khủng hoảng tái lập (replication crisis) là gì?

Tiếng Anh
Replication crisis
Còn gọi là
khủng hoảng khả năng lặp lại, reproducibility crisis

Bắt đầu bùng nổ từ tâm lý học và y sinh học, khủng hoảng tái lập (replication crisis) đã rung lên hồi chuông cảnh tỉnh về độ tin cậy của các bài báo nghiên cứu (Open Science Collaboration, 2015). Tham khảo bài Một nghiên cứu mới có đủ để kết luận?.

Nguyên nhân gốc rễ

Áp lực ‘công bố hay là chết’ (publish or perish), thiên vị xuất bản (chỉ tạp chí mới chuộng kết quả tích cực, từ chối bài báo không tìm thấy kết quả), cùng với cỡ mẫu quá nhỏ và p-hacking là những động cơ đẩy các kết quả sai lệch vào tài liệu khoa học.

Tác động đến truyền thông

Một nghiên cứu đơn lẻ chưa bao giờ là chân lý. Người làm truyền thông cần tỉnh táo chờ đợi sự hội tụ bằng chứng từ nhiều nghiên cứu độc lập và các phân tích gộp (meta-analysis) trước khi khẳng định một kết luận sức khỏe mới.

Đôi lời giới thiệu

Bài viết này được tổng hợp bởi Nguyễn Hoàng Anh Khoa (Dy Khoa), giảng viên Khoa Quan hệ công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang, và là người tốt nghiệp Thạc sĩ Truyền thông Khoa học và Thu hút Công chúng (Science Communication and Public Engagement) tại Universiti Malaya (UM), Malaysia. Đây là lĩnh vực chuyên môn cốt lõi mà anh được đào tạo bài bản và tiếp tục theo đuổi trong nghiên cứu, giảng dạy và thực hành nghề nghiệp.

Nếu bạn thấy bài viết có sai sót hoặc muốn góp ý, vui lòng gửi email về [email protected].

Tài liệu tham khảo

Ioannidis, J. P. (2005). Why most published research findings are false. PLoS Medicine, 2(8), e124. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.0020124

Open Science Collaboration. (2015). Estimating the reproducibility of psychological science. Science, 349(6251), aac4716. https://doi.org/10.1126/science.aac4716