Sci&Marcom GlossaryBáo chí xây dựng (Constructive Journalism) là phong trào cải cách báo chí bắt nguồn từ các nước Bắc Âu, thách thức định kiến kinh điển của làng báo “Nếu có máu chảy thì bài mới lên trang nhất” (If it bleeds, it leads).
Bản chất và định nghĩa học thuật
Được khởi xướng bởi Ulrik Haagerup (Viện Báo chí Xây dựng) và Cathrine Gyldensted (2014), trường phái này lập luận rằng nhiệm vụ của báo chí không chỉ là chỉ trích và vạch trần sai phạm (vai trò “chó canh cổng” – Watchdog), mà còn phải đóng vai trò là “người dẫn dắt kiến tạo” (Guide dog). Bằng cách khai thác tâm lý học tích cực, báo chí xây dựng tập trung vào 3 yếu tố: (1) Hướng tới tương lai (Future-oriented); (2) Đưa tin có góc nhìn cân bằng, tránh thiên lệch tiêu cực (Negativity bias); và (3) Tạo điều kiện cho các cuộc đối thoại hòa giải và hợp tác dân chủ.
Bối cảnh và ứng dụng thực tiễn
Nhiều đài truyền hình quốc gia như BBC, DR (Đan Mạch), SVT (Thụy Điển) đã đưa báo chí xây dựng vào tôn chỉ sản xuất tin tức. Khán giả tiếp cận các bài báo xây dựng có mức độ hiểu biết sâu sắc hơn, ít lo âu hoảng loạn hơn và cảm thấy có động lực tham gia giải quyết các vấn đề cộng đồng hơn.
Ví dụ minh hoạ thực tế
Trong một cuộc tranh luận bầu cử căng thẳng, thay vì để hai ứng viên công kích cá nhân nhau để tạo kịch tính giật gân, đài truyền hình tổ chức một buổi tọa đàm xây dựng: Yêu cầu mỗi ứng viên chỉ ra 3 điểm họ đồng tình với đối thủ và cùng thảo luận giải pháp chung cho chính sách y tế.
Những điểm lưu ý quan trọng
- Không phải là “báo chí tuyên truyền màu hồng” né tránh sự thật tiêu cực; báo chí xây dựng tôn trọng toàn bộ sự thật, bao gồm cả những nỗ lực phục hồi và giải pháp.
- Đòi hỏi người phỏng vấn phải đổi mới câu hỏi: Thay vì hỏi “Ai là người có lỗi?”, hãy hỏi “Bước tiếp theo cần làm gì để điều này không tái diễn?”.
